خلاصة الحکمة

● خلاصة الحکمة / طب / فارسی xolāsat-ol hekma عقیلی شیرازی، محمد حسین بن محمد هادی، ق12 قمری ‘aqīlī šīrāzī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad hādī (- 18c) به دستور: میر محمد علی حسینی (استاد مؤلف) تاریخ تألیف: 1195ق کلیات طب را در یک «مقدمه» و دو «مقاله» و یک «خاتمه»، پس از نگارش «مجمع الجوامع» خود (که قرابادین بزرگی است)، تألیف نموده: مقدمه، در بیان تعریف علم طب و غایت و موضوع و شرف آن و بیان وصایا و نصایح در آداب طبیب و مریض در چهار «فصل»: 1) بیان تعریف و غایت و موضوع علم طب، 2) بیان فضیلت و شرف آن، 3) بیان آداب و اخلاق طبیب معالج، 4) بیان آداب و شرایط و اخلاق مریض معالج؛ مقاله 1. بیان جزء نظری در چهار «رکن»: 1) بیان امور طبیعیه (مشتمل بر یک مفتاح و هفت فصل)، 2) بیان تشریح اعضا و در آن مقدمه پنج فصل است، 3) بیان احوال بدن انسان و اسباب و علامات داله بر آنها در ضمن چهار فصل، 4) بیان نبض و تفسره و براز و عروق و تف، مشتمل بر پنج باب. مقاله 2. بیان جزء علمی در دو «فن»: 1) بیان خطبه صحه در ضمن شانزده فصل، 2) بیان جزء علی مشتمل بر سه فصل؛ خاتمه، در بیان فواید متفرقه مشتمل بر هفت «فصل»: 1) بیان علامات محموده جیده دلالت بر سلامت مریض، 2) اندازات به امراض و تدارک آنها، 3) بیان دلایل انتقال در علتی به علتی دیگر، 4) بیان علامات ردیه، 5) بیان کس مرض، 6) بیان اسباب موت در امراض و اوقات آنها و موت فجاة بدون مرض ظاهر، 7) بیان ابتدای ظهور صناعت طب. آغاز: بسمله الحمدلله الذی خلق الانسان فی احسن تقویم ... اما بعد می گوید بنده خاطی محمد حسین بن محمد هادی العقیلی العلوی ... و این را مسمی ساختم بخلاصة الحکمت در کلیات انجام: و المیم مع الالف و المیم مع الواو ذکر یافت و لهذا دراینجا ذکر ننمود و به این ختم نمود خاتمه را ... اهل بیته الطیبین الطاهرین وسلم تسلیماً. چاپ: بمبئی، 1261 ق؛ و در سال 1262ق [نسخه‌های منزوی 529/1؛ الذریعة 226/7 و 161/8؛ دنا 951/4 (5 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 3433/5]