خلاصة التواریخ

● خلاصة التواریخ / تاریخ جهان / عربی xolāsat-ot tavārīx درویش علی، ق 10 قمری darvīš ‘alī (- 16c) اهدا به: شیخ الاسلام حلب محل تألیف: حلب از درویش علی ساکن حلب زنده در 982 (به‌گفته بروکلمان: 988) و او این تألیف را به شیخ الاسلام حلب هدیه کرده است. مؤلف نخست شش طبقه پادشاهان باستان (از پیشدادیان تاملوک شام) و سپس 16 سلسله خلفاء و پادشاهان پس از پیغمبر (ص) را تا در عصر خود (قرن 10) آورده است. درویش علی خود شاگرد محمد چلپی بن حاج حسن (از معاصران سلطان سلیم ثانی عثمانی) بوده و این تاریخ را (در نسخه حاضر که ناتمام است و در نسخه برلین که تمام است) تا آغاز سلطنت مراد سوم (پسر سلیم خان دوم) رسانیده و به دنبال ذکر نام او می‌گوید: «خلدت خلافته و ایدت سلطنته». نویسنده تا اینجا از سلسله صفویه هیچ یاد نکرده و پس از ذکر از نام مراد خان سوم می‌گوید «بویع له سنة اینن و ثمانین و تسعمائه و هو الذی حارب مع محمد بن شاه طهماسب الصفوی». تنها نسخه‌ای دیگر که از این کتاب می‌شناسم (و بروکلمان نیز تنها آن نسخه را می‌شناخته) نسخه موجود در کتابخانه برلین است و آن نسخه نیز در همین جا (آغاز سلطنت مراد سوم در 982) به پایان رسانیده و اهلوارت خاتمه سخن مؤلف را که در نسخه حاضر نیست در فهرست نقل می‌کند. نکته‌ای که در این کتاب مهم است فهرست اسماء دانشمندان هر زمان است که مؤلف عنایت خاصی در ذکر و ضبط آنها نشان داده است. (عبدالحسین حائری) [بروکلمان 2: ص 387 ذیل 2: 411؛ برلین شماره 9469 و 9470 (فهرست اهلوارت 74: 10-75) معجم المؤلفین (نقل از دو مدرک مزبور) 144: 4]