نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الاحتجاج على اهل اللجاج

al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف: طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 2، ص 110 تا 123
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: حدیث کلام و اعتقادات
عناوین دیگر و هم‌تراز:
احتجاج طبرسی (ehtejāj-e tabarsī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) الاحتجاجات؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 281/1و282 ريحانة الادب 35/4 ايضاح المكنون 31/1

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224) در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است. آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1] شرح و حواشی: 1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) 2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) 3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) 4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) 5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) 6- الاحتجاجات؛ ناشناس 7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس 8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس

نسخه‌های خطی این اثر

174 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
121
الهیات
تهران
75 ابن فضل الله علی بیک چراغچی طالقانی پنج‌شنبه 14 ذیقعده 1070ق نسخ 377 شناسنامه ←
122
مسجد اعظم
قم
71 اسماعیل بن قاسم شنبه 23 جمادی الثانی 1070ق نسخ 261 شناسنامه ←
123
عمومی ساری
ساری
150 محمد قاسم بن کربلایی محمد علی سورکی 1069ق نسخ - شناسنامه ←
124
ملک
تهران
2164 حاجی محمد باقر اصفهانی شعبان 1069ق نسخ 202 شناسنامه ←
125
ملک
تهران
1904 محمد بن محمد علی خاوری 1069ق نسخ 223 شناسنامه ←
126
گلپایگانی
قم
1344-8/54 محمدنصیر بن حاجی کلبعلی بروجردی یک‌شنبه 24 رجب 1068ق نستعلیق 359 شناسنامه ←
127
مسجد اعظم
قم
433 محمد باقر مازندرانی بی‌تاریخ نسخ 228 شناسنامه ←
128
الهیات
تهران
253 نورالدین محمد بن حاجی ملک حسین یک‌شنبه ذیقعده 1063ق نسخ 236 شناسنامه ←
129
مرعشی
قم
2624 حبیب الله بن محمد شیرازی پنج‌شنبه صفر 1062ق نسخ 316 شناسنامه ←
130
امام صادق
اردکان یزد
189 عبدالرشید بن عبدالواحد تستری یک‌شنبه 25 شعبان 1061ق نسخ 305 شناسنامه ←
131
ملی
تهران
1308 محمد باقر کاتب اصفهانی 1057ق نسخ 284 شناسنامه ←
132
الهیات
تهران
70 عقیل بن شیخ محمد قمی ذیحجه 1056ق نسخ - شناسنامه ←
133
وزیری
یزد
1715 محمد مؤمن 18 شعبان 1055ق نسخ 279 شناسنامه ←
134
رضوی
مشهد
17744 احمد شریف بن جبرئیل شعبان 1054ق نسخ 284 شناسنامه ←
135
مرکز احیاء
قم
1569 محمود بن محمد علی مازندرانی پنج‌شنبه 6 ذیقعده 1054ق نسخ 221 شناسنامه ←
136
مرکز احیاء
قم
1724 بی‌کاتب پنج‌شنبه از ربیع الثانی 1050ق نستعلیق، نسخ 155 شناسنامه ←
137
علامه طباطبائی
شیراز
903 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
138
ملی
شیراز
ف181/2 بی‌کاتب 1039ق نسخ 5 شناسنامه ←
139
مرعشی
قم
9836 بی‌کاتب 1033ق نسخ 362 شناسنامه ←
140
ثقة الاسلام
تبریز
1 بی‌کاتب 1033ق - - شناسنامه ←
141
امام صادق
چالوس
290 بی‌کاتب 1019ق نسخ 215 شناسنامه ←
142
مجلس
تهران
7628 محمد مؤمن بن محمد حسینی مشهدی 2 رجب 1016ق نسخ 203 شناسنامه ←
143
مرکز احیاء
قم
4042 عبدالله بن امیر غیاث الدین محمد شوشتری سلخ شعبان 1008ق (یا 1080) نسخ 224 شناسنامه ←
144
رضوی
مشهد
14033 علی بن عبدالله بن تایب حبیلی 16 جمادی الثانی 1007ق - 285 شناسنامه ←
145
رضوی
مشهد
14034 علی بن عبدالله بن تایب حبیلی جمعه 16 رجب 1007ق نسخ 282 شناسنامه ←
146
مرعشی
قم
11402 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 249 شناسنامه ←
147
امام صادق
اردکان یزد
167 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 307 شناسنامه ←
148
امام صادق
اردکان یزد
61 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 160 شناسنامه ←
149
رضوی
مشهد
16910 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 165 شناسنامه ←
150
رضوی
مشهد
11190 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 373 شناسنامه ←