شناسنامه کتابشناختی اثر
الاحتجاج على اهل اللجاج
al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174
نسخه ثبتشده
از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف:
طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 2، ص 110
تا 123
زبان و قالب:
عربی
عناوین دیگر و همتراز:
احتجاج طبرسی
(ehtejāj-e tabarsī)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی میدانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشتهاند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی میزیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آوردهاند.
مؤلف در مقدمه کتاب میگوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی میکنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیمودهاند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین میباشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیهاند ختم مینمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، بهجز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل میباشند و بدون ذکر سند آورده شدهاند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپهای اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10)
احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11)
ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11)
حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136)
الاحتجاجات؛ ناشناس
الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس
الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 281/1و282
ريحانة الادب 35/4
ايضاح المكنون 31/1
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی
al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī
طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری
tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224)
در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی میدانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشتهاند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی میزیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آوردهاند.
مؤلف در مقدمه کتاب میگوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی میکنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیمودهاند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین میباشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیهاند ختم مینمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، بهجز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل میباشند و بدون ذکر سند آورده شدهاند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء
انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين
چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شرح و حواشی:
1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988)
2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10)
3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11)
4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11)
5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136)
6- الاحتجاجات؛ ناشناس
7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس
8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
نسخههای خطی این اثر
174 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 91 |
دانشگاه
تهران
|
7368 | قنبر علی | 28 شوال 1091ق | نستعلیق | 245 | شناسنامه ← |
| 92 |
معصومیه
قم
|
10 | ملا صادق بروجردی بن محمد باقر | 11 ربیع الاول 1090ق | نسخ | 245 | شناسنامه ← |
| 93 |
مدرسه خیرات خان
مشهد
|
22 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 94 |
مهدوی (کتابخانه)
قم
|
بدون شماره | بیکاتب | ربیع الثانی 1090ق | - | - | شناسنامه ← |
| 95 |
نمازی
خوی
|
108 | محمد قاسم بن جمال الدین محمد طالقانی | 1090ق | نسخ | 226 | شناسنامه ← |
| 96 |
نواب
مشهد
|
400 | بیکاتب | از پنجشنبه رجب 1085ق تا 17 ربیع الاول 1090ق | نسخ | 217 | شناسنامه ← |
| 97 |
نواب
مشهد
|
255 | محمد باقر بن الیاس رستمداری | شعبان 1086ق، به خاطر شیخ حسین جبل عاملی | نسخ | 330 | شناسنامه ← |
| 98 |
رجائی مغزی (کتابخانه)
مشهد
|
بدون شماره | بیکاتب | 1086ق | - | - | شناسنامه ← |
| 99 |
مرعشی
قم
|
1006 | محمد سعید بن محمد امین | 18 شعبان 1085ق | نسخ | 197 | شناسنامه ← |
| 100 |
فاضل
خوانسار
|
23 | محمد شریف بن ابوالحسن ساوج بلاغی | دوشنبه 23 محرم 1085ق | نسخ | 352 | شناسنامه ← |
| 101 |
رضوی
مشهد
|
9955 | میرزا علی بن حسین خوسفی قاینی | 25 شوال 1085ق | نسخ | 187 | شناسنامه ← |
| 102 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
878 | بیکاتب | چهارشنبه 4 ذیحجه 1085ق | نسخ | 255 | شناسنامه ← |
| 103 |
مدرسه صدر بازار
اصفهان
|
590 | محمد مؤمن بن حسن علی طبسی گیلکی | یکشنبه 10 ربیع الثانی 1085ق | نسخ | 317 | شناسنامه ← |
| 104 |
گلپایگانی
قم
|
6876-35/56 | جعفربن شجاع حسینی | ربیع الاول 1084ق | نستعلیق | 278 | شناسنامه ← |
| 105 |
رضوی
مشهد
|
15021 | علی نقی بن ابوالحسن طالقانی | سهشنبه 26 ربیع الاول 1084ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 106 |
رضوی
مشهد
|
1889 | محمد امین بن محمد | 15 ذیقعده 1083ق | نسخ | 250 | شناسنامه ← |
| 107 |
مجلس
تهران
|
18329 | بیکاتب | 1083ق | - | - | شناسنامه ← |
| 108 |
الهیات
تهران
|
76 | شیخ محمد سعید نوربخشی کرمانی | جمعه 19 ذیحجه 1080ق | نسخ | 215 | شناسنامه ← |
| 109 |
دیانی
بیرجند
|
42 | بیکاتب | شنبه 15 رجب 1080ق | نسخ | 172 | شناسنامه ← |
| 110 |
مرکز احیاء
قم
|
448/1 | بیکاتب | 1078ق | نسخ | 240 | شناسنامه ← |
| 111 |
رضوی
مشهد
|
29417 | بیکاتب | 1078ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 112 |
مروی
تهران
|
445 | محمد سعید بن شاه محمد | 1073ق | - | - | شناسنامه ← |
| 113 |
جمعیت نشر فرهنگ
رشت
|
68 الف | بیکاتب | 1073ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 114 |
مرکز احیاء
قم
|
1538 | شجاع بن محمد مسعود | 14 ربیع الاول 1072ق | نسخ | 267 | شناسنامه ← |
| 115 |
رضوی
مشهد
|
1577 | بیکاتب | 1071ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 116 |
فرهنگ و ارشاد
کاشان
|
22 | بیکاتب | ذیقعده 1071ق | نستعلیق | 278 | شناسنامه ← |
| 117 |
مرعشی
قم
|
173 | محمد امین بن محمد مؤمن تبریزی | 1071ق | نسخ | 379 | شناسنامه ← |
| 118 |
گلپایگانی
قم
|
59-1/59 | ملاصالح وزواتی | ذیقعده 1071ق | نستعلیق | 177 | شناسنامه ← |
| 119 |
گلپایگانی
قم
|
7722-52/62 | محمد صالح الریف | 15 محرم 1071ق | نسخ | 281 | شناسنامه ← |
| 120 |
رضوی
مشهد
|
9923 | محمد قاسم بن میرزا محمد | دوشنبه 22 رجب 1070ق | نسخ | 258 | شناسنامه ← |