نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الاحتجاج على اهل اللجاج

al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف: طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 2، ص 110 تا 123
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: حدیث کلام و اعتقادات
عناوین دیگر و هم‌تراز:
احتجاج طبرسی (ehtejāj-e tabarsī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) الاحتجاجات؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 281/1و282 ريحانة الادب 35/4 ايضاح المكنون 31/1

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224) در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است. آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1] شرح و حواشی: 1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) 2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) 3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) 4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) 5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) 6- الاحتجاجات؛ ناشناس 7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس 8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس

نسخه‌های خطی این اثر

174 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
61
محمد هلال
آران کاشان
52 طالب بن ابراهیم نظام آبادی 5 محرم 1106ق نسخ 121 شناسنامه ←
62
رضوی
مشهد
1579 علی حسینی 1105ق نسخ - شناسنامه ←
63
رضوی
مشهد
19682 محمد علی بن میرزا بیک فیروزان شهمیرزادی 11 جمادی 1104ق نسخ 268 شناسنامه ←
64
مدرسه صادقیه
سمنان
36 محمد زمان سمنانی 8 رمضان 1103ق نسخ 237 شناسنامه ←
65
مدرسه جعفریه
قائن
85 سید مراد بن محمد نبی قائنی صفر 1101ق نسخ 235 شناسنامه ←
66
دانشگاه
تهران
5068 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 194 شناسنامه ←
67
مدرسه جعفریه زهان
زهان
62 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 179 شناسنامه ←
68
دانشگاه
تهران
3310 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 239 شناسنامه ←
69
ملی
تهران
3808/1 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 6 شناسنامه ←
70
ملی
تهران
379 احمد بن جعفر طالقانی قرن 12 نسخ 196 شناسنامه ←
71
دانشگاه
تهران
9093 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 259 شناسنامه ←
72
مجلس
تهران
9480/34 بی‌کاتب قرن 11 و 12 نستعلیق 5 شناسنامه ←
73
رضوی
مشهد
26772 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 204 شناسنامه ←
74
ملی
تهران
899 بی‌کاتب محتملاً قرن 12 نسخ 197 شناسنامه ←
75
گلپایگانی
قم
4608/1-23/128 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 212 شناسنامه ←
76
گلپایگانی
قم
433-3/53 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 210 شناسنامه ←
77
رضوی
مشهد
12854 محمد منیف یک‌شنبه آخر رجب 1099ق نستعلیق 331 شناسنامه ←
78
رضوی
مشهد
1580 عبدالکریم بسطامی 1099ق نسخ - شناسنامه ←
79
گوهرشاد
مشهد
2210 محمد صفی سبزواری حیانی دهه اول ذیحجه 1098ق نسخ 230 شناسنامه ←
80
مرعشی
قم
14712 عبدالله بن محمد مسیح حسینی موسوی قمی رمضان 1098ق نسخ 190 شناسنامه ←
81
رضوی
مشهد
7416 محمد مؤمن بن محمد یوسف حسینی جمعه 20 ربیع الاول 1097ق نسخ 286 شناسنامه ←
82
رضوی
مشهد
25624 بی‌کاتب 1097ق نسخ 423 شناسنامه ←
83
مدرسه صدر بازار
اصفهان
906 بی‌کاتب 17 محرم 1097ق نستعلیق 220 شناسنامه ←
84
ملی
تهران
427 زین العابدین محمد صادق تونی 1096ق نسخ 275 شناسنامه ←
85
مروی
تهران
306 محمد علی شهیر به خطیب و واعظ ابن نورالدین محمد واعظ امامی 1096ق - - شناسنامه ←
86
دانشگاه
تهران
6349 احمد بن صفی الدین محمد حسینی شنبه صفر 1096ق، برای نواده خود عبدالصمد بن محمد مسیح و به او بخشیده است نسخ 265 شناسنامه ←
87
مرعشی
قم
11943 صالح فرزند سلیمان آخر جمادی الثانی 1095ق نسخ 161 شناسنامه ←
88
مجلس
تهران
8494 محمد شریف شوال 1093ق نسخ 216 شناسنامه ←
89
رضوی
مشهد
1890 محمد صادق بن محمدی 15 ربیع الثانی 1092ق نسخ 204 شناسنامه ←
90
رضوی
مشهد
15645 ابوطالب بن میر سید شریف خطیب حسینی قاری سبزواری ربیع الثانی 1092ق نسخ 310 شناسنامه ←