نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الاحتجاج على اهل اللجاج

al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف: طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 2، ص 110 تا 123
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: حدیث کلام و اعتقادات
عناوین دیگر و هم‌تراز:
احتجاج طبرسی (ehtejāj-e tabarsī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) الاحتجاجات؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 281/1و282 ريحانة الادب 35/4 ايضاح المكنون 31/1

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224) در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است. آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1] شرح و حواشی: 1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) 2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) 3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) 4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) 5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) 6- الاحتجاجات؛ ناشناس 7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس 8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس

نسخه‌های خطی این اثر

174 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
رضوی
مشهد
1892 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 19 شناسنامه ←
2
رضوی
مشهد
1891 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 229 شناسنامه ←
3
رضوی
مشهد
6154 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 215 شناسنامه ←
4
گلپایگانی
قم
1150-7/50 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 251 شناسنامه ←
5
گلپایگانی
قم
595-4/65 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 336 شناسنامه ←
6
فیضیه
قم
778 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 270 شناسنامه ←
7
معصومیه
قم
54 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 239 شناسنامه ←
8
رضوی
مشهد
8988 محمد حسین بن عبدالفتاح بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
9
نوربخش
تهران
219 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 300 شناسنامه ←
10
ملی
شیراز
21-الف/196 بی‌کاتب بی‌تاریخ شکسته نستعلیق، نسخ 176 شناسنامه ←
11
رضوی
مشهد
12987 بی‌کاتب بی‌تاریخ شکسته نستعلیق - شناسنامه ←
12
رضوی
مشهد
1578 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق - شناسنامه ←
13
ملی
تهران
26907 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
14
ملی
تهران
17122 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
15
مدرسه غرب
همدان
4639 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
16
ملی
تهران
2595 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 236 شناسنامه ←
17
قاضی طباطبائی
تبریز
بدون شماره/1 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
18
مسجد اعظم
قم
1006 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 111 شناسنامه ←
19
مسجد اعظم
قم
315 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 199 شناسنامه ←
20
گلپایگانی
قم
7554-38/174 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 46 شناسنامه ←
21
سپهسالار
تهران
1805 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 184 شناسنامه ←
22
ملک
تهران
1962 کرمعلی بن محمد باقر کرمانی پاریزی سیرجانی مشهدی 1318ق نسخ 249 شناسنامه ←
23
سپهسالار
تهران
5258 غلامرضا بن ملا علی بن حاجی محمد 10 شوال 1295ق نسخ 109 شناسنامه ←
24
دائرة المعارف
تهران
1706-عکسی میرزا محمد 17 جمادی الاول 1255ق نسخ 479 شناسنامه ←
25
امام صادق
قزوین
250 حسن بن. .. سارئی(ساروی) جمعه 8 شوال 1272ق نستعلیق 185 شناسنامه ←
26
وزیری
یزد
1616 محمد بن محمد حسن فریزنی 9 ربیع الثانی 1258ق نسخ 463 شناسنامه ←
27
مجلس
تهران
9289/4 بی‌کاتب 1258ق - 9 شناسنامه ←
28
رضوی
مشهد
25243 میرحسین بن میرمحمد علی حسینی پنج‌شنبه 18 جمادی الاول 1249ق نسخ 158 شناسنامه ←
29
مرعشی
قم
11904 محمد حسن فرزند محمد 1245ق نسخ 199 شناسنامه ←
30
نمازی
خوی
346 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←