شناسنامه کتابشناختی اثر
حمله حیدری
hamle-ye heydarī
27
نسخه ثبتشده
از قرن 12 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/25103
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #25103
پدیدآور / مؤلف:
راجی کرمانی، بمانعلی
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 13، ص 458
تا 460
زبان و قالب:
فارسی
ردههای موضوعی:
تاریخ معصومین
اهدا / به درخواست:
ظهیر الدوله ابراهیم قاجار پسر عموی فتحعلیشاه و حاکم کرمان
اثر مرتبط / وابسته به:
حمله حیدری؛ باذل، محمد رفیع بن محمود (-1123)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
مثنوی حماسی و بر وزن شاهنامه فردوسی سروده شده در حدود سی هزار بیت از زندگی مولا امیرالمؤمنین علی (ع) در دوران حضرت پیامبر (ص) و پس از ایشان و شرح جنگها و دلاوریهای حضرت. ناظم را زردشتی و مانوی دانستهاند که پس از گرویدن به اسلام به سرودن این منظومه پرداخته است و پس از مرگش به کوشش مظهر کرمانی گرد آمده است. در عنوان اشعار او نوشته: «راجی کرمانی، نامش بمانی، از زردشتیان ایران، مشرف باسلام شد بمانعلی نامش دادند. غزوات و واقعات حضرت رسول عربی و وصی حق را منظوم ... (؟)». وی از راجی شیرازی متفاوت است. راجیها خاندانی هستند در کرمان (از جمله سیرجان) که اجدادشان در یزد بودهاند. احتمال دارد وی نیز از همین خاندان بوده باشد.
آغاز اثر
« به نام خداوند دادارفر ×× که از خاک آدم پدیدار کرد / ز صلصال ناچیز آدم کند ×× ببزم قبولش مکرم کند/ یکی گوهر تابناک آورد ×× که از نور او آب و خاک آورد ... »
انجام اثر
« مراورا هر گونه از کجرویست ×× در این پرده هر گونه جادو گریست / به یزدانیان بد نهادی کند ×× بیزدان ز کین دیوزادی کند / بداور همه مهر و کین آورد ×× فسون با جهان آفرین آورد / ندانم از این گردش روزگار ×× ز کردار دوران ناپایدار »
سوابق و چاپهای اثر
مشار فارسی، ج 2، ص1822؛ بمبئی، سنگی، 1266ق، رحلی، 592ص؛ 1279ق، رحلی، 576ص (250ص+صص51-224+152ص)؛ دارالسلطنه طهران، سنگی، 1270، رحلی، 414ص
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذریعة 91/7 و 345/9
نسخههای منزوی 2777/4 و 4455
مشار فارسی 1223/1
فهرستواره منزوی، 1627/3، 829/10
مشترک پاکستان 1005/8 و 289/10
دنا 797/4-798 (25 نسخه)
متن فنخا
● حمله حیدری / تاریخ معصومین / فارسی
hamle-ye heydarī
راجی کرمانی، بمانعلی، - 1241 قمری
rājī kermānī, bemān‘alī ( - 1826)
وابسته به: حمله حیدری؛ باذل، محمد رفیع بن محمود (-1123)
اهدا به: ظهیر الدوله ابراهیم قاجار پسر عموی فتحعلیشاه و حاکم کرمان
مثنوی حماسی و بر وزن شاهنامه فردوسی سروده شده در حدود سی هزار بیت از زندگی مولا امیرالمؤمنین علی (ع) در دوران حضرت پیامبر (ص) و پس از ایشان و شرح جنگها و دلاوریهای حضرت. ناظم را زردشتی و مانوی دانستهاند که پس از گرویدن به اسلام به سرودن این منظومه پرداخته است و پس از مرگش به کوشش مظهر کرمانی گرد آمده است. در عنوان اشعار او نوشته: «راجی کرمانی، نامش بمانی، از زردشتیان ایران، مشرف باسلام شد بمانعلی نامش دادند. غزوات و واقعات حضرت رسول عربی و وصی حق را منظوم ... (؟)». وی از راجی شیرازی متفاوت است. راجیها خاندانی هستند در کرمان (از جمله سیرجان) که اجدادشان در یزد بودهاند. احتمال دارد وی نیز از همین خاندان بوده باشد.
آغاز: به نام خداوند دادارفر ×× که از خاک آدم پدیدار کرد / ز صلصال ناچیز آدم کند ×× ببزم قبولش مکرم کند/ یکی گوهر تابناک آورد ×× که از نور او آب و خاک آورد ...
انجام: مراورا هر گونه از کجرویست ×× در این پرده هر گونه جادو گریست / به یزدانیان بد نهادی کند ×× بیزدان ز کین دیوزادی کند / بداور همه مهر و کین آورد ×× فسون با جهان آفرین آورد / ندانم از این گردش روزگار ×× ز کردار دوران ناپایدار
چاپ: مشار فارسی، ج 2، ص1822؛ بمبئی، سنگی، 1266ق، رحلی، 592ص؛ 1279ق، رحلی، 576ص (250ص+صص51-224+152ص)؛ دارالسلطنه طهران، سنگی، 1270، رحلی، 414ص
[الذریعة 91/7 و 345/9؛ نسخههای منزوی 2777/4 و 4455؛ مشار فارسی 1223/1؛ فهرستواره منزوی، 1627/3، 829/10؛ مشترک پاکستان 1005/8 و 289/10؛ دنا 797/4-798 (25 نسخه)]
نسخههای خطی این اثر
27 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
دانشگاه
تهران
|
2050 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق | 350 | شناسنامه ← |
| 2 |
وزیری
یزد
|
126 | بیکاتب | اواخر شعبان 1154ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 3 |
وزیری
یزد
|
78 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق، شکسته | 302 | شناسنامه ← |
| 4 |
وزیری
یزد
|
1541 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 250 | شناسنامه ← |
| 5 |
وزیری
یزد
|
1517 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 120 | شناسنامه ← |
| 6 |
کاظمینی
یزد
|
242 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 239 | شناسنامه ← |
| 7 |
مجلس
تهران
|
15028 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 8 |
مجلس
تهران
|
9031 | لاله | قرن 13 | نستعلیق، شکسته | 297 | شناسنامه ← |
| 9 |
روضاتی
اصفهان
|
164 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 10 |
وزیری
یزد
|
79 | بیکاتب | 1209ق | نسخ | 249 | شناسنامه ← |
| 11 |
مفتاح
تهران
|
594 | بیکاتب | جمعه 11 ربیع الثانی 1229ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 12 |
مسجد اعظم
قم
|
3568 | مهدی بن محمد علی امام جمعه | 1243ق | نستعلیق | 356 | شناسنامه ← |
| 13 |
مدرسه غرب
همدان
|
4530 | بیکاتب | محرم 1259ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 14 |
وزیری
یزد
|
1534 | بیکاتب | 8 صفر 1261ق، خطوط مختلف | مختلف، بیکا | - | شناسنامه ← |
| 15 |
دانشگاه
اصفهان
|
700 | محمد نبی بن علی محمد رضا بنجانی | 1261ق، جهت محمد علی سنجانی | نستعلیق | 294 | شناسنامه ← |
| 16 |
نوربخش
تهران
|
340 | محمد تقی بن محمد کاظم همدانی | 13 ذیحجه 1265ق، جهت آقا ملک محمد بن حاجی علی | نسخ | 564 | شناسنامه ← |
| 17 |
ملی
تهران
|
15216 | بیکاتب | 1266ق | نستعلیق | 47 | شناسنامه ← |
| 18 |
دانشگاه
تهران
|
6153 | محمد تقی همدانی پسر علی حسینی | سهشنبه 3 ذیحجه 1274ق، برای آقا ملک محمد پسر حاجی علی | نسخ | 309 | شناسنامه ← |
| 19 |
مجلس
تهران
|
8173/211 | صحبت الله خان ملقب به دبیر همایون | آغاز قرن 14 | شکسته نستعلیق | 2 | شناسنامه ← |
| 20 |
مجلس
تهران
|
15133 | میرزا سید علی بن میرزا علی اکبر دشتکی شیرازی | 9 ذیحجه 1303ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 21 |
مسجد اعظم
قم
|
1252/2 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 32 | شناسنامه ← |
| 22 |
وزیری
یزد
|
4280 | بیکاتب | بیتاریخ | - | - | شناسنامه ← |
| 23 |
نوربخش
تهران
|
357 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 422 | شناسنامه ← |
| 24 |
رضوی
مشهد
|
26011 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 25 |
رضوی
مشهد
|
25344 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 26 |
حوزه علمیه
آشتیان
|
42 بخش دوم | ابن علی نقی مرتضی رضوی | بیتاریخ | تحریری | 311 | شناسنامه ← |
| 27 |
سلطنتی
تهران
|
2265 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 701 | شناسنامه ← |