حمد و ثنا

● حمد و ثنا = الفاظ مفرده و مرکبه = التحفة فی اللغة = اللغة التحفة = فرهنگ لغت = فرهنگنامه / لغت / عربی به فارسی ḥamd va sanā = alfāz-e mofrade va morakkabe = at-tohfa fe-l loqa = al-loqat-ot tohfa = farhang-e loqat رشید وطواط، محمد بن محمد، - 573 قمری rašīd-e vatvāt, mohammad ebn-e mohammad ( - 1178) فرهنگ عربی به فارسی است در سه «فصل»: 1. مفردات؛ 2. مرکبات؛ 3. اضداد. در برخی نسخه‌ها در پنج فصل است. احمد داعی کرمیانی (- 810 یا 820ق) این فرهنگ‌نامه را به نظم در آورده و «عقود الجواهر» نامیده است. در فرهنگ‌نامه‌ها (ص 56-57) آمده است که اکنون نسخه‌ای از حمد و ثنا که به نام وطواط باشد، در دست نیست و آنچه به نام او یاد می‌شود، به قرینه است. (احمد منزوی) مؤلف در سبب تألیف می‌گوید: «این مختصری است در الفاظ چند از مفردات و از مرکبات که به زبانها متداول است و در نامه‌های فارسی مستعمل، و مبتدی چون این قدر یاد گیرد و در استعمال آرد، عبارت او در محاورت و مکالمت مهذب و منقح گردد و خواندن نامه‌ها و کتاب‌ها بر وی آسان شود». نسخه‌ای از آن در سفینه تبریز آمده که مؤلف را فخرالملة و الدین محمد بن محمد الرازی بیان کرده است. آغاز: حمد و ثنای مبدع بیمثال و مخترع بیغرض و علت را، و درود فراوان بر سید انبیاء ... اما بعد این لفظی چند است از مفردات و مرکبات که بر زبانها متداولست و در نامهای فارسی مستعمل ... فصل اول در مفردات: افتتاح و مفاتحت: آغاز کردن کار، ختم و اختتام: بپایان بردن کار، بدایت و فاتحت: آغاز کار انجام: صالح و طالح نیک مرد و بدمرد اقارب و اجانب، خویشان و بیگانگان ابتدا و انتها، اول و آخر. [حاجی خلیفه 693/1؛ الذریعه 90/7؛ نسخه‌های منزوی 1980/3: نشانی 18 نسخه؛ فرهنگ‌نامه‌ها ص 56؛ راهنمای کتاب س 3ش1ص138؛ دنا 792/4 (10 نسخه)]