حل و عقد

● حل و عقد / هیأت / فارسی hal va ‘aqd زاهدی لاری، عبدالحی بن عزالدین، ق 11 قمری zāhedī lārī, ‘abd-ol-hayy ebn-e ‘ezz-od-dīn ( - 17c) اهدا به: شاه عباس اول (995-1037ق) تاریخ تألیف: دوشنبه 6 ربیع الثانی 1017ق در آن راه استخراج اصول ستاره‌شناسی و اختربینی را روشن نموده و راز سخنان میرزائی شهید (الغ بیک) را در آن بگشوده است. در پایان آن می‌گوید که من نزدیک به ده سال کار کردم و این دفتر بپرداختم و از شاه عباس صفوی (985-1038ق) یاد کرده و او را ستوده است. در آن از چند دانشمند و نگارش‌های آنان یاد نموده است. از آنها است: مولانای اعظم محمد علی ملقب به شمس منجم در زیج سلطان و اساس بطلمیوس و احکام الاعوام على شاه محمد شاه خوارزمی. از آن به خوبی پیداست که لاری شیعی دوازده امامی بوده است و در پایان از مهدی موعود (ع) نام می‌برد. نام مؤلف و عنوان و فهرست کتاب در دیباچه آمده است؛ در دو «مقاله» و یک «خاتمه»: مقاله یکم در آنچه تعلق به استخراج تقویم دارد و حل بعضی از سخنان الغ بیگ در پنج «باب» و هر یک در چند «فصل»: باب 1. بیان استخراج تقاویم کواکب هفتگانه سیاره، در ده «فصل»: 1) استخراج اواسط كوكب و رأس از زیج ...، 5) بسط کواکب به نظم طبیعی ...؛ 10) ظهور و خفایای کواکب؛ باب 2. بیان طریق بستن نظرات کواکب و اتصالات کلی در هشت «فصل»: 1) بیان بستن نظرات کواکب با قمر و ساعات اتصالات ...، 5) تحویلات کواکب از برجی به برجی ...، 8) مدخل سال عربی و فارسی و رومی؛ باب 3. خسوف و کسوف، در دو «فصل»: 1) خسوف، 2) کسوف؛ باب 4. طالع سال و طریق آن، در هفت «فصل»: 1) عمل فصل الدور ...، 7) خطوط کواکب از ارباب بیوت؛ باب 5. بیان ضروریات و زواید تقویم، در شش «فصل»: 1) دانستن رئوس خمسه متحیره ...، 6) سهام مستعمل در طالع سال و موالید. مقاله دوم، در آنچه تعلق به طالع مولود دارد، در سه «باب»: باب 1. در بعضی اعمال نجومی در جیب و قوس سهم و ... در هفت «فصل»: 1) معرفت جیب و قوس و سهم ...، 7) مطالع طلوع و غروب و درجات آنها؛ باب 2. طالع مولود وقت ولادت در شش «فصل»: 1) طالع مولود وقت ولادت به تخمین و تحقیق ...، 6) معرفت مطرح اشعه و انوار کواکب؛ باب 3. معرفت انتهائات و طالع تحویل و تسییرات، در دو «فصل»: 1) انتهای طالع تحویل، 2) تسییر. خاتمه، در طریق نوشتن طالع مولود و برخی احکام متفرقه و ختم کتاب، در دو «عقد». آغاز: بسمله و به نستعین. ستایش دورا از آلایش صانعی را سزاوار است که اطباق سموات بعضهم فوق بعض برافراشت ... و مسود این اوراق ... قطب الدین ابن عزالدین عبدالحی زاهدی الکبیری الحسینی اللاری ... بعد از دانستن مقدمات علوم دینی اراده علم نجوم نمود. چند کلمه در ساختن عقد تقویم و حال بعضی از سخنان میرزاء شهید الغ بیک بن شاهرخ بن گورگان انارالله برهانه در حیز تحریر آورده و این کتاب را بحل و عقد موسوم ساخت. انجام: همه اضداد سازگار شوند - یکدیگر را معین و یار شوند سازد - القصه فر و دولت شاه- کارها را بموجب دلخواه ! آمین! یا رب العالمین! [فهرستواره منزوی 2915/4؛ نسخه‌های منزوی 289/1: نشانی 17 نسخه؛ الذریعة 74/7؛ دنا 779/4 (39 نسخه)]