آتشک

● آتشک / طب / فارسی ātašak عماد الدین شیرازی، محمود بن مسعود، - 984 ؟ ق ‘emād-od-dīn-e šīrāzī, mahmūd e-bn-e mas‘ūd (-1576?) تاریخ تألیف: 2 ربیع الثانی 997، محل تألیف: مشهد خراسان کتابی است درباره بیماری آبله که در چهار فصل تنظیم شده: 1. حدود و نام‌های آتشک و طرق حدوث آن؛ 2. علامات؛ 3. اسباب؛ 4. معالجات؛ و یک خاتمه (طلایی برای درمان جرب). مؤلف در فصل 4، از رساله خود در باب بیخ چینی یاد و بخشی از آن را نقل می‌کند. مؤلف در مقدمه‌اش از ابتلاء برخی از پزشکان همزمان خود به عادات زیان‌بخش و عدم توجه به کار تألیف، سخن می‌گوید و از جمله درباره مولانا شرف الدین حسن طبیب شیرازی می‌گوید: «اوقات او تمام صرف بنگ و افیون و خمر میشد و در این باره چیزی از او مذکور نشد.» آغاز: بسمله الحمدلله المحمود فی کل فعاله. ... اما بعد چون مرضی که معروف به آتشک در زمان سابق نبود و کسی مشاهده آن ننموده بود هر چند که امیر بهاء الدوله در طب. ... بخلاصة التجارب تصنیف کرده و جمعی میان اقوال بعضی اطباء یونانی و مجربان هند و سافی نموده در این مرض کلامی آورده که نقل کرده خواهد شد ... این بنده چون اکثر اوقات حیات صرف ملازمت حکام و سلاطین می‌شد نهایت منظور نظر این بود که در این خصوص رساله تالیف نماید و فرصت نمی شد در اینوقت که بسعادت آستان قدس ... جناب علی بن موسی الرضا (ع) ... مشرف گردید اگر چه مجال نبود انجام: مجموع اهل خبرت و بصیرت بر آن اتفاق کرده اند. قد تم الرساله على يد ابن اخ مؤلفها ... على رضا بن حسن بن مسعود الطبيب فی سلخ شهر جمادی الاولى سنه اربع و ثمانین و تسعمائه و تاریخ اتمام تأليفه على يد الاستاد ابن مسعود بن محمود محمود الطبيب سلمه الله من عواقب الزمان ... سنه سبع و سبعين و تسعمائه. چاپ: تهران با مقدمه محمد مهدی اصفهانی، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی طب اسلامی و مکمل، 1382ش [مشترک 476/1 «آتشک و آبله»؛ نسخه‌ها 460/1 «آبله؛ آتشک» ناشناخته که همین رساله است همانجا 461 «آتشک همین رساله (5نسخه)؛ فهرستواره 3259/5 همین گفتار که در آنجا تاریخ نگارش 759ق آمده]