الحلل فی شرح ابیات الجمل

● الحلل فی شرح ابیات الجمل / نحو / عربی al-ḥilal fī š.-i abyāt-il jumal بطلیوسی، عبدالله بن محمد، 444 - 521 قمری baṭalyūsī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1053 - 1128) وابسته به: الجمل فی عوامل الاعراب؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471ق) دو کتاب در نحو عربی «الجمل» نام دارد یکی از عبدالقاهر جرجانی و دیگری از ابوالقاسم عبدالرحمان پسر اسحاق زجاجی (-339ق) و این دو کتاب به «جمل جرجانی» و «جمل زجاجی» نامبردار گردیده‌اند و عالمان، بر هر یک شرح‌ها، حاشیه‌ها و گزارش‌ها نگاشته و پیرایه‌ها بسته‌اند. چلبی در کشف الظنون یازده شرح برای «جمل جرجانی» و 24 شرح برای «جمل زجاجی» یاد کرده است. یکی از کسانی که بر جمل زجاجی شرح نگاشته؛ ابن سید [سید مانند عید به معنی گرگ باشد] بطلیموسی می‌باشد. آغاز: الحمدلله الذی علمنا مالم نکن نعلم. و فضلنا ... قال ابو محمد عبدالله ابن محمد بن الحسن [بن السيد] البطلیوسی رحمه الله: لما فرغت من الکلام فی [اصلاح] الخلل الواقع فی کتاب الجمل اردت ان اتبع ذلك الکلام فی اعراب ابیاته و معانیها و ما يحضر فی من اسماء قائليها. و غرضی ان اصل بكل بيت منها ما يصل به لیکون ابین لغرض قایله و مذهبه ... انجام: و لم یذكرانه للفرزدق و لم اجد هذا البیت فیما طالعت من شعر الفرزدق فاقف منه على حقيقته. تم الكتاب بحمدالله چاپ: قاهره، محقق: مصطفی امام، مكتبة المثنى، 499ص، 1979م. [دنا 762/4؛ مجمع علمی عراقی 132/1 و 207/1 و 208/1]