احادیث اوایل

● احادیث اوایل / عرفان و تصوف، حدیث / فارسی ahādīs-e avāyel نسفی، عزیزالدین بن محمد، ق7 قمری nasafī, ‘azīz-od-dīn ebn-e mohammad ( - 13c) رساله درباره این است که نخستین آفریده چیست؟ دو تقریر از احادیث اوایل نسفی در «الانسان الکامل» آمده است، یکی در 6 فصل: 1. در بیان عقل و قلم او؛ 2. در بیان آنکه عقل مظهر صفات و افعال خداست؛ 3. در بیان اسامی مختلفه عقل اول؛ 4. در بیان ملک و شیطان؛ 5. در بیان ملائکه؛ 6. در بیان نصیحت. این تقریر در «الانسان الکامل» (ص 243-252) چاپ شده است. تقریر دوم که با اختلاف دیده می‌شود، در 3 فصل: 1. در بیان جوهر اول؛ 2. در بیان عقل آدمی؛ 3. در بیان ملک و شیطان و ابلیس. این تقریر نیز در «الانسان الکامل» (ص 379-384) چاپ شده است. مقدمه هر دو رساله یکسان است با تفاوتی مختصر در پایان مقدمه و بعضی نسخه‌ها نیز فاقد تمامی رساله بوده و یا سرآغاز ناقص انتخاب شده، در نتیجه اختلاط زیادی دیده می‌شود و تصمیم به این که کدام است را مشکل می‌کند. انجام‌های بسیاری از نسخه‌ها، جز انجام مذکور در هر دو رساله چاپی است. آغاز1: بسمله، حمدله، صلات. اما بعد، چنین گوید اضعف ضعفا. .. النسفی که جماعت درویشان کثرهم الله، از این بیچاره درخواست کردند که می‌باید که در احادیث اوایل رساله‌ای جمع کنید. و بیان کنید که مراد از این احادیث یک جوهر است. ..فصل اول در بیان عقل و قلم. بدان اول چیزی که خدای تعالی در عالم ملکوت بیافرید عقل اول بود که قلم خدای است انجام1: و کاشکی خاک بودمی که از خاک فروتر مرتبه دیگر نیست، وگرنه آن مرتبه تمنا کردندی. والحمد لله رب العالمین. آغاز2: بسمله، حمدله، صلات. اما بعد، چنین گوید اضعف ضعفا. .. النسفی که جماعت درویشان کثرهم الله، از این بیچاره درخواست کردند که می‌باید که در احادیث اوایل رساله‌ای جمع کنید. و بیان کنید که مراد از این احادیث یک جوهر است. .. فصل اول در بیان جوهر. بدان اعزک الله فی الدارین که اول چیزی که خدای تعالی بیافرید جوهری بود «اول ما خلق الله الجوهر» و از این جهت آن جوهر را جوهر اول می‌گویند انجام2: ای درویش هیچ شک نیست که چنان که در عالم صغیر کارکنان هستند. .. نتوانند که عمل نکنند و نتوانند که بر خلاف آن عمل عمل دیگری کنند: «لایعصون الله ما امرهم و یفعلون ما تامرون» و الحمد لله رب العالمین. چاپ: در کتاب الانسان الکامل، به تصحیح ماریژان موله (تهران، طهوری: 1379 (چاپ پنجم)) [فهرست مشترک نسخه های خطی پاکستان و اسلام آباد 1228/3؛ فهرست نسخه‌های خطی فارسی 1020/2؛ فهرستواره منزوی 40/7 (8 نسخه)]