حكمة العين

● حكمة العين = كتاب العين = عين القواعد في الحكمة / فلسفه / عربی ḥikmat-ul ‘ayn = k.-ul ‘ayn = ‘ayn-ul qawā‘id fi-l ḥikma کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600 - 675 قمری kātebī qazvīnī, ‘alī ebn-e ‘omar (1204 - 1277) رساله نسبتاً مختصری است مشتمل بر قواعد کلی الهیات و طبیعیات با اشاره به دقایق حقایقی که ــ به گفته مؤلف ــ دیگر کتب تألیف شده در این فن، خالی از آن است. این کتاب به «حکمة العین»، «عین القواعد فی الحکمه» و «کتاب العین» مشهور است؛ در دو قسم الهی و طبیعی و هر قسم در چند «مقاله» نگاشته شده: مقالات قسم اول در علم الهی: 1) امور عامه، 2) علل و معلولات، 3) احکام جواهر و اعراض، 4) اثبات واجب الوجود، 5) احکام نفس ناطقه؛ مقالات قسم دوم در علم طبیعی: 1) احکام جسم، 2) مباحث حرکت، 3) احکام افلاک، 4) مشتمل بر پنج مبحث، 5) نفس انسانی و حیوانی. آغاز: بسمله سبحانک اللهم یا واجب الوجود و یامفیض الخیر و الوجود افض علينا انوار رحمتک و يسرلنا الوصول الى کمال معرفتک و خصص نبیک محمداً و آله بافضل صلواتک ... لما فرغوا عن بحث الرسالة المسماة بالعين فی العلم المنطق التی الفناها فی سالف الزمان التمسوا منی ان اضیف اليها رسالة فی العلمين الاخر اعنی الالهی و الطبيعی ... فشرعت فی رسالة مشتملة علی القواعد الکلية للعلمين ... مرتبة علی قسمين الاول الالهی و الثانی الطبيعی انجام: منها فی القوة الشوقية هيئات انفعالية کالضحک و البکاء و الخبل و الحياء و هی قوة مجردة عن المادة لمامر و لیکن هذا اخير ما اردنا ايراده فی هذه الرسالة و لواهب العقل الحمد بلانهاية و الصلوة والسلام علی محمد و آله بلاعدد و غاية. چاپ: قاهره، محقق: محمد عبدالرحمان الشاغول، مکتبة الازهرية للتراث، 112ص، چاپ 1، 2006م؛ همراه شرحی که علامه شمس الدین محمد بن مبارکشاه البخاری بر آن نگاشته در سال 1353 به کوشش آقای جعفرزاهدی استاد دانشگاه مشهد به چاپ رسیده است. [معجم المطبوعات، سرکیس 1538/2؛ 419 ريحانة الادب 16/5؛ الذريعة 212/13؛ کشف الظنون 685/1؛ معجم المؤلفين 159/7؛ دنا 728/4-729 (15 نسخه)] شرح و حواشی: 1- ایضاح المقاصد من حکمة عین القواعد = شرح حکمة العین؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726) 2- شرح حکمة العین؛ میرک بخاری، محمد بن مبارکشاه (-740) 3- حاشیة شرح حکمة العین؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816) 4- شرح حکمة العین؛ تالجی، محمد بن موسی (-887) 5- حاشیة حکمة العین؛ جندی، احمد بن محمد (-9) 6- حاشیة شرح حکمة العین؛ دشتکی شیرازی، میر صدرالدین محمد (828-903) 7- حاشیة شرح حکمة العین؛ شیروانی، کمال الدین مسعود (-905) 8- ضیاء العین = حاشیة شرح حکمة العین، دشتکی شیرازی، منصور بن صدرالدین محمد (-948) 9- سواد العین فی شرح حکمة العین = حاشیة شرح حکمة العین؛ خفری، محمد بن احمد (-957) 10- حاشیة شرح حکمة العین؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994) 11- حاشیة شرح حکمة العین؛ شیروانی، محمد بن حسن (1033-1098) 12- حاشیة حاشیة شرح حکمة العین؛ ملا شمسا، شمس الدین محمد (1098-1016) 13- شرح حاشیة شرح حکمة العین؛ رانکوئی، عبدالرزاق بن ملا میر (-11) 14- شرح حکمة العین و حواشیها؛ گیلانی، علی بن فضل الله (-11) 15- حاشیة شرح حکمة العین؛ وابکنی، عنایة الله بن عبدالله (-1176) 16- کشف العین من شرح حکمة العین؛ حسینی، محمد هاشم (-13) 17- حاشیة شرح حکمة العین؛ شیرازی، شاه تقی الدین محمد 18- حاشیة حکمة العین؛ قره باغی 19- تعلیقات علی الحاشیة المشهورة بالمحاذیات علی شرح حکمة العین 20- حاشیة حاشیة الشیروانی علی شرح حکمة العین (2 عنوان) 21- حاشیة حاشیة شرح حکمة العین (2 عنوان) 22- حاشیة حکمة العین (3 عنوان) 23- حاشیة شرح حکمة العین (17 عنوان) 24- شرح حکمة العین (4 عنوان)