حكمة العارفين

● حكمة العارفين = التحمیدات / فلسفه، شعر / عربی ḥikmat-ul ‘ārifīn = at-taḥmīdāt نیریزی، قطب الدین محمد، 1100 - 1173 قمری neyrīzī, qotb-od-dīn mohammad (1689 - 1760) قصیده تائیه‌ای که اساس این کتاب است حدود 3000 بیت یا بیشتر و در برخی نسخه‌ها حدود 1000 بیت می‌باشد در دوازده تحمید بدین ترتیب: 1. اشارة الى ان الله تعالى هو الوجود الحق الازلی ...؛ 2. اشارة الى اظهريته سبحانه من خلقه ...؛ 3. اشارة الى ان هوية وجوده الازلی الصمدی سبحانه برهان كمالاته ...؛ 4. اشارة الى ان وجود العالم مشيته تعالى ...؛ 5. اشارة الى ان هوية وجوده سبحانه برهان ازلیته ...؛ 6. اشارة الى ان له سبحانه وحدانية العدد ...؛ 7. معنی معیته سبحانه للاشیاء ...؛ 8 اشارة الى معنی ازلیته و ابدیته سبحانه ...؛ 9. اشارة الى ابطال زعم اشتراک المعنوی و اللفظی فی حقيقة الوجود ...؛ 10. اشارة الى ان صدق الوجود و الموجود و کل اسماء الله الحسنی ...؛ 11. اشارة الى تحقيق الملازمة العقلية بين توحيد حقيقة الوحدة الذاتية الصمدية الازلية و بین حقيقة الولاية المحمدية العلوية عليهما افضل الصلوة و التحية؛ 12. ايضا فی بیان معنی الولاية و النبوة. یادآور می‌شود: پس از دوازده تحمید، چند «مقدمه» و «بصائر» نیز آمده است. (مرعشی) نیریزی در آن از فیلسوفان بسیار خرده گرفته و اشعاری در این باره سروده و خواندن کتاب‌های فلسفی مانند اشارات و شفا و حاشیه قدیم شرح تجرید و شرح مطالع را بیهوده پنداشته و نیز پس از بی پایه دانستن اندیشه فلسفی گفته: «و منطقهم لن يعصمن عن الخطا ×× و ليس بمغن بل اساس الخطيئة / و هم اسسوا ذلك الاساس لمسجد ×× ضرار بنوا لا بالعقول الرزينة / و انى بنهج العارفين مؤسس ×× لكم منطقا للحكمة العلوية». در تحمید 12 از عارفان گذشته و دانشمندان روزگار خویش و نوشته‌های عرفانی آنها یاد می‌کند که عبارتند از: خواجه طوسی (اوصاف الاشراف، انوار الحکمه، آغاز و انجام)، بابا افضل، نامقی، ساوجی، دوانی (رساله‌های پایان زندگی و رباعیات)، علامه حلی (منهاج الکرامه، شرح تجرید)، ابن ابی جمهور احسائی (مجلی المرآت، غوالی اللئالی)، علی بن هلال استاد ابن ابی جمهور، سید حیدر بن علی بن حیدر حسینی آملی (المحیط الاعظم و البحر الخضم، جامع الاسرار و منبع الانوار)، شیخ زین الدین عاملی (اسرار الصلوة، منية المريد) که شهید اول را از ابدال شمرده، نویسنده مصباح الشریعه که همه آن از گفتار صادق (ع) است، حافظ رجب برسی (مشارق الانوار)، داماد (جعلیه، خلسه ملکوتیه) در پایان زندگی و پس از برگشت از روش فلسفی، شیخ بهائی استاد شاه محمد دارابی استاد نیریزی که از پیروان بهائی بوده است، شیخ احمد بن فهد حلی (عدة الداعى، التحصين في صفات العارفين)، ابن طاوس (کتابهای دعا)، شیخ حر (الجواهر السنيه فى الاحاديث القدسيه)، مولی احمد اردبیلی (در برخی از کتاب‌ها و آیات الاحکام در تفسیر الذين يتفكرون في خلق السموات و الارض) (نیریزی می‌گوید: فصلی که در حدیقة الشیعه در رد صوفیان آمده از ملا معز اردستانی دشمن صوفیان است و شاه محمد دارابی در معراج الکمال داستانی از این مرد یاد کرد)، سید محمد عارف (معارف الهيه، العروة الوثقى، حظيرة القدس، لطائف غيبيه، شرح قبسات و تقویم الایمان داماد - نیریزی اینها را ندیده)، محمد باقر سبزواری (روضة الانوار که برای شاه عباس نوشته شده)، عبدالرزاق لاهیجی (مکارم الاخلاق)، مولی حسن گیلانی، شیخ حسن سکاکی (تعلیقات)، صدرای شیرازی استاد استاد نیریزی (او بسیاری از نوشته‌هایش را که برخی به خط او بوده داشته و می‌گوید که در زمان او فیلسوفان بسیار بودند و او ناگزیر به زبان آنها و به روش منطقی فیلسوفان و متکلمان مسئله‌های عرفانی را نوشته است)، مولی محسن کاشانی که صد کتاب نوشته و باز پسین آنها «حقائق» است که تاریخ آن «ختمنا = 1091» می‌باشد (تاریخ آن 1090 است - الذریعه ج 7 ص 28) او در نوشته‌های خویش حدیث‌ها را گزارش نمود و دیوان بزرگ او به نام «گلزار قدس» نزد نیریزی بوده است، فیض شاگرد شیخ مؤمن مشهدی شاگرد شیخ محمد عارف می‌باشد، شیخ علی نقی استاد نیریزی نیز از پیروان او بود، آقا محمد سعید بن محمد مفید قمی (شرح توحید صدوق). (دانش پژوه). آغاز: لک الحمد يا من لم يزل بالهوية ×× توحد التحميد بالازلية / تمجدت يا من دل بالصمدية ×× على انه القدوس بالاحدية / و بينت في التوحيد مسئلة بها ×× اساس العلوم الحقة الحكمية / و حصلتها في عنفوان الشباب من ×× ينابيع علم الحكمة العلوية / و سميت نظمى حكمة العارفين اذ ×× تعلمت من مشكوتهم نور حكمة / و لقبته فصل الخطاب لانه ×× سيفصل بين الحكمة النبوية / و بين خيالات الفلاسفة التي ×× قد اشتهرت ما بين اهل الدراسة. انجام: و مثل بالمرآة و الوجه ههنا ×× لتعرف قيوما لكل البرية / مرايا صفات الله جل شأنه ×× اضافاتها من حيث ربط الافاضة [الذريعة 229/16؛ دنا 723/4 (10 نسخه)]