حکمت الهی و طبیعی

● حکمت الهی و طبیعی = کشف حقائق = فلسفه تکوین / فلسفه / فارسی hekmat-e elāhī va tabī‘ī = kašf-e haqā’eq = falsafe-ye takvīn اعتماد السلطنه، محمد حسن بن علی، 1259 - 1313 قمری e‘temād-os-saltane, mohammad hasan ebn-e ‘alī (1843 - 1896) مشتمل بر «مقدمه» و دو «دائره» و «خاتمه»: مقدمه در بیان تأسیس اصول موضوعه چندی ... و آن عبارت است از نوزده «اصل»: 1) تصور معنی وجود و عدم بدیهی است، 5) بسیط و مرکب، کلی و جزئی، جوهر و عرض، غیب و شهود و ... هر چند به هم تقابل دارند ولی در واقع عین یکدیگرند، 10) مبداء و معاد یکی است، 15) آیت عقل، 19) اساس معرفت حقایق؛ دایره اول. دایره تکوین است و آن مشتمل بر دو قوس صعودی و نزولی: قوس نزولی در دو «وتر». اول در نوزده «جوهر»: جوهر 1) بیان ابتدای آفرینش، 2) عرش و کرات فلکی، 3) کرات سکنه دار، 4) لایتناهی بودن کرات، 5) دوران کرات و جاذبه، 10) پیدایش خاک و گل، 15) ترقی و سقوط، 19) صعودات لایتناهی و حرکات جوهری اجسام؛ سپس نوزده «فروغ»: فروغ 1) ضعف و ناتوانی و شدت عجز او، 2) تشکیل جمعیتهای بشریه پس از حال توحش، 3) خط سیر حرکت انسان، 4) چگونگی تدبیر معاش در هیئت جمعیت، 5) پیدایش علوم و فنون، 6) پیدایش نطق و لغت، 17) پیدایش خط و کتابت، 8) شعر و موسیقی ... . محتملاً از متنی به فارسی ترجمه شده است. نسخه‌ای نیز در مکتبه امیر المؤمنین نجف معرفی شده است. آغاز: هو الله تعالى شانه. بر هیچ کس پوشیده و پنهان نماند که مقصود مؤلف در این کتاب بیان حقیقت اشیاء و کشف مبادی و نتایج هر چیز است ... بر حسب تاریخ طبیعی و بانضمام دلائل عقلی ... [دنا 4/ 722 (1 نسخه)]