حكمة الاشراق

● حكمة الاشراق / فلسفه / عربی ḥikmat-ul išrāq سهروردی، یحیی بن حبش، 549؟ - 587 ؟ قمری sohravardī, yahyā ebn-e hebaš (1155 - 1192) مهم‌ترین اثر شیخ شهاب الدین سهروردی و منبع اصلی حکمت اشراق. مؤلف آن را مشتمل بر حکمت‌های شگفت‌انگیز و عبارات رمزگونه معرفی و آن را بی‌نظیر وصف کرده است و به نظر او مطالعه حكمة الاشراق برای کسانی مفید است که در حکمت مهارتی یافته باشند. او در سایر آثار خود به حكمة الاشراق ارجاع داده است و دلیل تألیف آن را اصرار دوستان و همچنین فرمان غیبی ـ که نافرمانی از آن موجب خروج از راه راست می‌شود ـ دانسته است. این رساله مشتمل است بر مقدمه‌ای در خصوص چگونگی تألیف آن و دو بخش اصلی که عبارت باشد از «ضوابط الفکر» (= منطق) و «انوار الهیه». در قسمت منطق سهروردی همانند ابن سینا منطق را در تقسیم‌بندی دو بخشی عرضه کرده است. دو مقاله از آن به بحث تصور و تصدیق اختصاص دارد و مقاله سوم در مغالطات و برخی داوری‌ها بین سخنان اشراقیون و مشائیان که مهمترین بخش این قسمت است که شیخ اشراق به تفاوت مبانی خود و مشائیان پرداخته است؛ بخش دوم که الانوار الالهیه نامیده شده دیدگاه سهروردی درباره هستی را دربرمی‌گیرد و او واقعیت هستی را به چهار قسم تقسیم می‌کند که عبارت است از: نور الانوار؛ انوار جوهریه؛ انوار عرضیه؛ ظلمت. بالاترین واقعیت نور الانوار است که از نور آن نور دیگری به نام انوار جوهریه صادر می‌شود و از آن، انوار دیگر، تا ظلمت اعم از جوهری و عرضی که همان برازخ و اجسام است. آغاز: بسمله. جل ذکرک اللهم و عظم قدسک و عز جارک و علت سبحانک و تعالی جدک ... و بعد اعلموا اخوانی ان کثرة اقتراحکم فی تحریک حكمة الاشراق اوهنت عزمی فی الامتناع و ازالت میلی الی الاضراب عن الاسعاف. انجام: و اعلموا اخوانی، ان تذکر الموت ابدا من المهمات، «و ان الدار الآخرة لهی الحیوان لو کانوا یعلمون» ... و له الشکر وحده ابد الابدین، و الصلوة علی رسله و انبیائه خصوصاً علی سیدنا محمد و آله الطیبین الطاهرین صلوة دایمة زاکیة مبارکة نامیة و سلم تسلیما کثیرا. چاپ: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، جلد دوم، تصحیح هانری کربن (تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی: 1380 (چاپ سوم)) [الذریعه 211/13 مقدمه پروفسور کربن، کشف الظنون 684/1؛ هدية العارفین 521/2؛ الاعلام زرکلی 140/8؛ معجم المؤلفین 310/7؛ مشار عربی 316؛ ذخائر التراث العربی 581/1؛ دنا 721/4 (10 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح حكمة الاشراق؛ شهرزوری، محمد بن محمود (-7) 2- شرح حكمة الاشراق؛ قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود (710-634) 3- حاشیة شرح حكمة الاشراق؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) 4- شرح حكمة الاشراق؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041) 5- حاشیة شرح حكمة الاشراق؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1050-979) 6- الجمل الاشراقیة؛ شریف رازی، عباسقلی بن قنبر علی (1291-1374) 7- شرح حكمة الاشراق؛ هروی، محمد شریف 8- شرح حكمة الإشراق؛ جیلانی، محمد باقر 9- شرح حكمة الاشراق (2 عنوان)