حقيقة الحقايق

● حقيقة الحقايق = علوم الحقائق و الحكم من الدقائق / عرفان و تصوف / عربی ḥaqīqat-ul ḥaqāyiq = ‘ulūm-ul ḥaqā’iq wa-l ḥikam min-ad daqā’iq ابن عربی، محمد بن علی، 560 - 638 قمری ebn-e ‘arabī, moḥammad ebn-e ‘alī (1166 - 1241) رساله‌ای عرفانی و کوتاه است که ظاهراً نام مشخصی نداشته است و نام «حقیقة الحقایق» و یا «علوم الحقایق و الحکم من الدقایق» هر دو برگرفته از عباراتی از خود رساله باشد. مؤلف آن را برای یکی از فرزندان معنوی خود نگاشته چنان که در مقدمه آورده است و با آن که کوتاه است به مباحث مهمی در حوزه عرفان در باب معرفت، معرفت عقلی و شهودی، اسماء و صفات حق تعالی، مظهریت عالم، معرفت نفس، مظهریت انسان، انسان کامل، رابطه خدا و جهان و امثال آن می‌پردازد. این رساله در هشت «فصل» تدوین شده که عناوین آن چنین است: فی حقیقة الحقایق؛ فی المعرفة؛ فی تحقیق صفات الحق؛ فی ظهور الحق بمظاهر الاسماء؛ فی المعانی الغریبة؛ الانسان مرآة كاملة؛ الانسان موصوف بالصفات الكاملة التى يصف الحق بها نفسه؛ الواحد لو ظهر فی المظاهر على صورة الكثرة لا يقدح فی وحدة الواحد. آغاز: بسمله. الحمدلله الذی جعل الموجودات على وجوده دلیلا ... و بعد فهذه الرسالة الشریفة فی علوم الحقایق و الحکم من الدقایق لولدى فی الطریقة ... و فیها فصول، و فی كل فصل اصول. فصل فی حقیقة الحقایق. الحق موجود يقتضى ذاته وجوده و هو واجب الوجود و وجود الممكن الذى لا يقتضى ذاته وجوده و عدمه دلیل على وجوب وجود واجب الوجود ... انجام: الواحد لو ظهر فی المظاهر على صورة الكثرة ... و اذا فرض ان يرتفع واحد من الاعداد فلا يتحقق الحقائق من الاعداد الا نفس المعنى الحقیقی. چاپ: در گنجینه بهارستان، بخش حکمت، به کوشش دکتر نجفقلی حبیبی [فهرست مصنفات محیی الدین تصحیح و تحقیق گورگیس عواد در مجله مجمع العلمی العربی دمشق سال 398/30؛ هدیه العارفین 116/2؛ دنا 700/4 (16 نسخه)]