اجوبة المسائل المهنائية

● اجوبة المسائل المهنائية = المسائل المدنية / فقه / عربی ajwibat-ul masā'il-il muhannā'īya علامه حلی، حسن بن یوسف، 648 - 726 قمری ‘allāme-ye hellī, ḥasan ebn-e yūsof (1251 - 1326) این سؤالات که به نام «مسائل مدنیه» نیز خوانده می‌شود شامل اقسام چهارگانه سؤال‌های سید نجم الدین مهنا بن سنان بن عبدالوهاب حسینی مدنی ـ از شرفاء حسیب و افاضل مدینه در نیمه اول قرن 8ق ـ است که سه قسم از آن مسائل را از علامه پرسیده و قسم چهارم را از فرزندش فخر المحققین. هر قسمی مصدر است به مقدمه‌ای از سائل و در آن بر مجیب ثناء گفته و مجیب هم سائل را به‌طور تجلیل یاد نموده است. مسائل مذکور غالباً مسائل فقهی است. به روایت «لؤلؤة البحرین» (ص 196) مجیب پاسخ این مسائل را به اختصار داده است. تاریخ ختم تألیف سه قسم اول دانسته نشد. لیک بحسب قاعده باید در 719 یا 720 باشد. تاریخ ختم تألیف قسم چهارم: نیمه محرم 720 در حله. مسأله اول از قسم اول: «ما یقول سیدنا الامام العلامه احسن الله و اسبغ نعمته علیه فی المؤمن هل یجوز ان یکفر و العیاذ بالله من بعد ایمانه ام لایجوز»، مسأله اول از قسم دوم استدعاء نوشتن اجازه است. مسأله اول از قسم سوم سؤال از تاریخ تولد علامه و فرزندش است. مسأله اول از قسم چهارم: «ما یقول سید الامام العلامه احسن الله الیه و اسبغ نعمة الله علیه فی شخص غرس فی ارض شجرا او نخلا باذن صاحب الارض او وکیله بشرط ان یکون النصف لصاحب الارض ثم بدا لصاحب الارض ان هذه معاملة فاسدة فهل له ان یلزم صاحب الغرس بقلع غرسه من غیر ضمان ارش ام لیس له ذلک». در الذریعه با عنوان «جوابات المسائل المهنائیه الاولی» یاد شده و در آن 185 سؤال از سید مهنا و جواب آن از علامه حلی است. از مقدمه مبسوط مسائل پیش از آغاز سؤال اول بر می‌آید که سید مهنا از حجاز به نیت ملاقات با علامه حلی حرکت کرد و در بغداد مسائل خود را نگاشت و به دست پیک نزد علامه فرستاد مبادا که برخی از آنها را فراموش کند. سؤال اول درباره امکان کفر مومن است و سؤال آخر درباره تقلید در اصول عقائد. مسلم آن است که چند مرتبه سؤال از مهنا به دست علامه و فرزندش رسیده و لذا برخی نسخه‌ها با عناوین اجوبة المسائل المهنائية الثانية و الثالثة نیز دیده می‌شود و ممکن است بیش از سه مرتبه سؤال بوده باشد و به نظر می‌رسد فرد دیگری به گردآوری آن پرداخته و ممکن است بیش از یک بار چنین شده باشد. نسخه‌های موجود برخی دارای همه سؤالات و پاسخ ها و برخی قسمتی از آن است لذا در شمارش تفاوت‌های بسیاری دیده می‌شود. لازمه رسیدن به نقطه نظر قطعی دیدن تمامی نسخه‌ها و تطبیق آنان است. به همین دلیل در الذریعه نیز درباره آن تناقضاتی دیده می‌شود. ولی آنچه مسلم است و در همه کتاب‌شناسی‌ها از آن یاد شده، سؤالات مهناست از علامه و پاسخ‌هایی که بخشی از آن از فرزندش فخرالمحققین است.