اجوبة مسائل ملا علی رشتی لاهیجی (الاولى)

● اجوبة مسائل ملا علی رشتی لاهیجی (الاولى) / پاسخ پرسش‌ها / عربی ajwibat-u masā'il-i mullā 'alī raštī lāhījī (al-ulā) احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری ahsā'ī, ahmad ebn-e zeyn-od-dīn (1753 - 1826) چندین رساله با عنوان «اجوبة المسائل ملا علی رشتی» در فهارس معرفی شده که اکثراً فاقد گزارش محتوایی و سرفصل‌های آن است. آنچه در فهرست مشایخ معرفی شده، رساله‌ای با شماره 104 و از ملا علی بن میرزا جان رشتی است که به «رشتیه» معروف است و دارای سی و سه سؤال می‌باشد. عناوین منقوله در فهرست مشایخ این است: 1. این‌که صوفیه می‌گویند از اعظم شروط سلوک رفیق و مرشد است اصلی دارد یا نه؛ 2. مراد از شیخ مقتدی کیست؛ 3. حقیقت فناء بر در شیخ چیست؛ 4. در استکمال ناقصین مصاحبت ظاهری شیخ شرط است یا نه؛ 5. سر اختلاف مکاشفات اهل حق و باطل چیست؛ 6. در سلوک شوق سالک کافی است یا باید شیخ در تربیتش اقدام کند؛ 7 تا 11. معنی قول ابوالعباس بونی چیست که اسباب تقریب مسافت و سرعت وصول می‌گوید «منها علم اسرار الحروف و الاستعانة بها على تجرید النفوس» تا آخر عباراتی را که از او نقل می‌کند تا این‌که در سؤال یازدهم از معنی عبارتی از محیی الدین استفسار می‌کند؛ 12. استفسار از عبارت محیی الدین که در تعریف حضرت امیر و حضرت صادق و حضرت قائم (ع) گفته؛ 13. نمازی که محیی الدین قرار داده ماخذی دارد یا نه؛ 14. سؤال از معنی عبارتی از محیی الدین و استفسار از قوای کلمه؛ 15. این‌که اهل جفر می‌گویند ملک موکل به الف اسرافیل است و موکل به باء جبرئیل قاعده کلیه در این چیست؛ 16، 17، 18. کیفت استخراج اسامی ملائکه و شیاطین و قاعده آن؛ 19. کیفیت مربعات در شرف زحل و شمس و با خود داشتن آنها و بعض مسائل متعلقه به علم حروف؛ 20. کیفیت تبییض مولد فلسفی و حل و عقدی که مولود را لازم است؛ 21 تا 27. سؤالات متعلقه به صناعت و فلسفه؛ 28. کیفیت بودن امام (ع) در هور قلیا و بودن ظهور و رجعت در عالم مثال؛ 29. معنی سلام کردن بر خضر (ع) و معنی طی الارض؛ 30. معنی ملحق شدن اولاد به آباء در جنت؛ 31. معنی عبارتی از محمد قمری در علم صناعت؛ 32 و 33. سؤال از بعض قواعد علم حروف و کیفیت استدلال بر ضمائر و خبر دادن از حوادث کونیه و اسرار غیبیه و تصرف کردن در اشباح و جذب قلوب و ارواح. جز این رساله، چیز دیگری به نام او معرفی نشده و آنچه در برخی فهارس آمده با برخی از عناوین این رساله مطابقت دارد. بنابراین یا این فرد چندین مجموعه سؤال از احسائی کرده و پاسخ گرفته و یا این‌که اجزاء همین رساله در رونوشت‌های استنساخ‌کنندگان متفرق و به صورت چندین رساله درآمده است. به هر صورت تا همه آنها دیده و با هم تطبیق نشود نمی‌توان نظری قاطع داد. به عنوان مثال همین رساله به نظر می‌رسد بخشی از همان رساله است. تقسیم به چندین رساله کار ماست در مورد رساله‌هایی که به ظاهر جدا از هم تصور می‌شود. این رساله پاسخ به سؤالات ملاعلی بن میرزا جان لاهیجی است درباره: 1. احوال عرفا و صوفیه و طریق آنان؛ 2. طریق ریاضت و اذکار؛ 3. علم کیمیا و حروف. سؤالات را با عنوان «قال» و پاسخ‌ها را به صورت «اقول» می‌آورد.