حدیقة الانس

● حدیقة الانس / اخلاق / فارسی hadīqat-ol ons منشی باشی، عیسی بن محمد، ق13 قمری monšī-bāšī, ‘īsā ebn-e mohammad (- 19c) اهداء به: ناصرالدین شاه تاریخ تألیف: 1306ق نصایح اخلاقی مختصری است نثر مؤلف چندان سلیس و روان نیست و پیچیدگی‌هایی دارد. دارای سه «فصل»: 1. کلمات و سخنان ائمه دین سلام الله علیهم اجمعین؛ 2. نصایح و اندرز حکماء؛ 3. نصایح و اندرز حکماء. از زندگی او جز چند سطری که در آغاز کتاب از احوال خود یاد کرده اطلاع بیشتری نداریم: «این کمترین چاکران دربار فلک اقتدار عیسی بن محمد که قریب ده سال است در سلک چاکران منتظم و اکنون در اداره نظام به منشی‌باشی‌گری سرافراز است و از هشت سالگی اوقات خود را صرف درس و مشق کرده محض تربیت و تحصیل معنی انسانیت که آرایش جوهر انسانی دوست به فحص علم و کسب معارف اقدام تا کنون که مرحله عمر به بیست و چهار سال رسیده است با تحریرات احکام و فرامین نظامی غالب اوقات را در اقتباس کمالات نوعی مواظبت که آسایش از تعب و روز از شب نشناختم تا به فضل خدا خود را قابل خدمات دیوانی کرده این چاکر آستان که دستم از نقد و جنس تهی در بحر تفکر غوطه وی گردیده چنان دانست که در نظر انور شاهنشاه عصر ... ناصرالدین شاه قاجار ... متاعی بهتر از عرض هنر نیست ... به متخیله ام گذشت چند فصلی از مواعظ و نصایح ائمه و پادشاهان سلف و حکمای دانشمند که این مدت در کتب سیر دیده و در سینه خود ذخیره کرده با کلک شکسته و خاطر پژمرده به رشته تحریر کشیده تقدیم حضور باهر النور خدیو بی مثال که تا ابد زنده و دولتش پاینده باد نماید.»