الحدود و الحقایق

● الحدود و الحقایق / کلام و اعتقادات / عربی al-ḥudūd wa-l ḥaqāyiq علم الهدی، علی بن حسین، 355 - 436 قمری ‘alam-ol-hodā, ‘alī ebn-e hoseyn (967 - 1045) دو رساله به این نام به او منتسب است که گرچه نامی همانند دارند ولی محتوای آنها مختلف است یکی همین رساله است که دو نسخه از آن معرفی شده یکی در مجموعه عکسی دانشکده الهیات مشهد و دیگری در کتابخانه ملی ایران که به نظر عکس دانشکده الهیات از همان نسخه کتابخانه ملی است بنابراین باید آن را تنها نسخه موجود دانست. در نسخه نشانی از نام مؤلف نیست، تنها در پشت صفحه اول، کاتب نگاشته است که از آن سید مرتضی است و جمع شیخ ابی الحسین بصری ابن داود می‌باشد که آن را به خط محمد بن ادریس یافته‌ام و در اینجا نقل کرده‌ام. جز کتاب الحدود و الحقایق است که صاحب الذریعه از سید مرتضی دانسته و با آن مغایر است. این کتاب را علم الهدی در مسائل مربوط به اصول دین اسلام پرداخته و در قسمت اول کتاب از طریق عقل به اثبات واجب الوجود و وحدانیت او می‌پردازد و بعد در مطاوی کتاب پاره‌ای از مطالب کلامی را نیز می‌آورد و در ضمن آن اصول دین را به آن مطالب شرح می‌دهد. در ضمن مؤلفات سید مرتضی چنین تألیفی ذکر نشده و در انتساب این رساله به سید مرتضی تردید وجود دارد. آغاز: بسمله رب يسر و اعن حقيقة الشيىء، هو ما صح ان يعلم و يخبر عنه موجوداً كان او معدوماً قديما كان او محدثا فالقديم لا ينقسم و المحدث ينقسم ثلاثة اقسام، اجسام و جواهر و اعراض، فالقديم مالا اول لوجوده. حد الجسم هو الطويل العريض العميق. حد الجوهر هو ما وجب له ... حقيقة الدائم هو الموجود فى الاحوال كلها. حقيقة المخترع هو اخراج الفعل من العدم الى الوجود ... انجام: فالاولى ان يكون عبارة عما امكن ان يعرف المراد به. تمت الحدود و الحقايق و الحمدلله رب العالمين و صلى الله على خير خلقه محمد و آله النجباء من عترته و كتب علی بن علی الفقعانی لنفسه فى شهر ربیع الآخر من سنة سبع و ثلاثین و ثمان مایه حامدا لربه و مصلیاً علی نبیه.