الحدود

● الحدود = الحدود و الرسوم = حدود الاشياء / فلسفه / عربی al-ḥudūd = al-ḥudūd wa-r rusūm = ḥudūd-ul ašyā’ ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) بعضی از دانشمندان این رساله را بخشی از کتاب «الشفاء» ابن‌سینا دانسته‌اند. مؤلف این کتاب را به خواهش برخی از دوستانش نگاشته که از او خواسته‌اند، حدود اشیاء را بیان کند، ابن‌سینا پس از این که حد و رسم را معنی می‌کند تحت عنوان فصلی می‌گوید: «الباری جل وعز لاحد له و لارسم له ...» و چون نفی حد از ذات باری می‌کنند به حد نفس و صورت و هیولی ... تا حدوث و قدم می‌پردازد. در این کتاب از دشواری تعریف یاد کرده و علل آن را به طوبیقا بازگشت داده و یکبار دیگر نیز در تعریف (حد) از طوبیقای ارسطو نام برده است و در دیباچه می‌گوید که یاران از من درخواستند که چیزهایی را که می‌خواهند به آنان بشناسانم و برای آنها تعریف کنم چون می‌دانستم که این کار دشوار است و لغزش‌پذیر، سرباز زدم آنها نپذیرفتند و این کمک را از من خواستند که من لغزشگاه تحدید را برای آنان آشکار بدارم. شیخ پس از دیباچه که درباره دشواری و لغزش تعریف آورده، 72 اصطلاح فلسفی و منطقی را تعریف کرده است. آغاز: بسمله. حمدله. و الصلاة و السلام علی رسوله محمد و آله اجمعین و بعد فان اصدقائی سئلونی ان املی علیهم حدود اشیاء یطلبونی بتحدیدها فاستعفیت عن ذلک علماً بانه کالامر المتعذر..؛ انجام: و هو الواحد الحق تعالی عما یقول الظالمون علوا کبیرا و صلی الله علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین. چاپ: در تسع رسائل (قسطنطنیة: 1298ق)؛ درمجله مجمع دمشق، جلد 48، محقق: عبد الغنی الدقر، چاپ اول، 972-989ص، 1392ق؛ در رسائل (قم، انتشارات بیدار: 1400ق) در 1358ش در تهران از سوی محمد مهدی فولادوند. [الذریعة 300/6 و 274/11؛ مشار عربی ص456: نشانی 2 چاپ؛ ریحانة الادب 589/7؛ فهرست مصنفات شیخ الرئیس تألیف قنواتی و نسخه‌های مصنفات ابن سینا از دکتر مهدوی ص 72؛ مکتبة امیرالمؤمنین 461/2 و 462/2]