الحدائق الناضرة في احكام العترة الطاهرة

● الحدائق الناضرة في احكام العترة الطاهرة / فقه / عربی al-ḥadā'iq-un nāḍira fī aḥkām-il 'itrat-iṭ ṭāhira بحرانی، یوسف بن احمد، 1107 - 1186 قمری baḥrānī, yūsef ebn-e aḥmad (1696 - 1773) مؤلف کتاب از پناهندگان بحرین به شیراز است که پس از یورش وهابیان و خوارج از آن جزیره گریختند. او در آغاز اخباری بود و پس از ماندگار شدن در ایران تا حدی اصولی شد. مؤلف آن را در فسا آغاز کرد و در کربلا تا اواسط «ظهار» ادامه داد ولی اجل او فرا رسید و کارش متوقف گردید و بقیه تا پایان «لعان» توسط برادرزاده‌اش شیخ حسین آل عصفور که شاگرد او نیز بود نگاشته شد. کتاب حدائق یکی از بهترین کتب فقه استدلالی امامیه و مشتمل بر همه اقوال و مدارک احکام از آیات و اخبار می‌باشد و مورد قبول جمیع علماء امامیه اعم از اخباریین و اصولیین بوده و هست فقط اصولیین را در این کتاب نقصی که به نظر می‌رسد این است که مصنف چندان به ادله اصولیه متشبث نگردیده است. مؤلف در هر مبحث از این احادیث فقهی وارده از ائمه علیهم السلام را بیان کرده و سپس احکام فقهی را با استناد به همان احادیث همراه با استدلال تبیین نموده است. در ابتداء این کتاب مقدمات دوازده‌گانه‌ای در مبانی احکام جمع‌آوری شده و مقدمه آخر در فرق بین اخباری و اصولی است. تألیف این کتاب چنان که گفته شد ناقص مانده و مشتمل بر همه کتب عبادات جز کتاب جهاد (به مناسبت این که به عقیده امامیه در زمان غیبت امام زمان علیه السلام جهاد وجوب ندارد) و اکثر کتب معاملات می‌باشد. تقسیماتی که خود مؤلف برای این کتاب کرده و در اواخر کتب به آن تصریح کرده‌اند از این قرار است: جلد 1. مشتمل بر دوازده مقدمه در بیان مبادی اصولیه و مباحثات با اصولیین و رد بر آنها در بعضی موارد چون حجية اجماع و غیره و مباحثی از علم درایة و آنچه از قواعد اصولی مورد احتیاج و اعتماد در استنباط احکام فرعیه است می‌باشد و نیز مشتمل بر کتاب طهارت از ابتداء تا آخر مبحث غسل جنابت است؛ 2. احکام حیض تا آخر کتاب طهارت؛ 3. کتاب صلوة تا آخر خلل؛ 4. بقیه کتاب صلوة تا آخر کتاب؛ 5. مشتمل بر کتاب زکوة، خمس، صوم و اعتکاف؛ 6. کتاب حج؛ 7. کتاب تجارت، دین، رهن، شفعه و حجر و تفلیس؛ 8 کتاب ضمان و حواله و کفالة، صلح، شرکت، مضاربه، مزارعه، مساقاه، ودیعه، عاریه، اجاره، وکالت، وقوف و صدقات و سکنی و عمری و هبه، سبق و رمایه و کتاب وصایا؛ 9. کتاب نکاح؛ 10. مشتمل بر کتاب طلاق و قسمتی از ظهار است. مؤلف را اجل در رسیده و بیش از این را تألیف نکرده است. در آخر مجلد نهم سال تألیف 1185 معین گردیده و در آخر بعضی از مجلدات تاریخ تألیف نیز ذکر شده است. آغاز: بسمله و به نستعین - الحمدلله الذی هدانا بواضح الدلیل الی سبیل معادن العلم و التأویل ... اما بعد فیقول الفقير ... یوسف بن احمد بن ابراهیم ... انی کثیراً ما تشوقت ... تألیف کتاب جامع الاحکام الفقهية ... چاپ: در تبریز از سال 1315 تا 1317 در شش مجلد چاپ سنگی شده: مجلد اول: تمام کتاب طهارة. مجلد دوم: تمام کتاب صلوة. مجلد سوم: کتاب زکوة و خمس و صوم و اعتکاف. مجلد چهارم: کتاب حج. مجلد پنجم: کتاب تجارت تا آخر وصایا. مجلد ششم: کتاب نکاح و طلاق و ظهار [الذریعة 289/6 و 290 و 54: 22، مقدمه الحدائق الناضرة؛ كشف الحجب و الاستار ص 193؛ مشار عربی 305؛ ذخائر التراث العربی 368/1؛ مكتبة امیرالمؤمنین 428/2؛ دنا 534/4- 547 (384 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح مقدمة الحدائق الناضرة؛ اعرجی، محسن بن حسن (1130- 1227)