حدائق العارف فی طرائق المعارف

● حدائق العارف فی طرائق المعارف / فلسفه / عربی hadā'iq-ul 'ārif fī țarā'iq-il ma'ārif موسوی خواجوئی، محمد صادق بن ابی القاسم، ق12 قمری mūsavī xājū'ī, mohammad sādeq ebn-e abe-l-qāsem (- 18c) تاریخ تألیف: 1108ق این رساله را او درباره برهان‌های اثبات واجب و تحقیق در سه مسلک حکیمان و متکلمان و طبیعیان و لمیت و انیت و کیفیت آنها نوشته و مطالب دقیق منطقی و فلسفی در آن آورده است. در پنج «باب»: 1. فوائد ینبغی تقدیمها و یعین فی المقصود تتمیمها، در دوازده «فائدة»؛ 2. بیان قولهم العلم بالعلة بخصوصها یوجب العلم بالمعلول بخصوصه و لا عکس؛ 3. بیان قولهم الیقین بالمسبب انما یحصل من جهة علته لا من معلوله؛ 4. تحریر محل النزاع من موضوع الکتاب و بیان ما هو المقصود بالبحث فی هذه الابواب؛ 5. فوائد متفرقة على مقصود الکتاب و زوائد ناسب اسلوب التقریب تاخیرها عما سلف فی الابواب و هی ثلث فوائد. در آن از حثیث الفلجة فی حدیث الفرجة و امان الایمان من اخطار الاذهان فی تحقیق ما یتعلق بمعنی الایمان و جملة من احواله على اتم بیان و لسان المیزان در منطق و شرح آن همه از همو و از بهمنیار در تحصیل و شمس الفضلاء محمد استرآبادی در حاشیه شرح تجرید و سید ابو الفتح در حاشیة التهذیب و طوسی در منطق تجرید و در شرح اشارات و صدر المحققین و فخر رازی در شرح اشارات و ابن خطیب رومی خطیب زاده در حاشیه حاشیه شریفیه بر شرح قدیم تجرید و کمال الدین حسین لاری در حاشیه حاشیه قدیم جلالی بر شرح جدید تجرید و شریف در حاشیه شرح قدیم تجرید و شرح مطالع و ملا داود در حاشیه حاشیه شریفیه بر شرح شمسیه و فاضل ایبوردی و محشی شیرازی در حاشیه شرح اشارات و رازی در ملخص و آقا رضی قزوینی در حاشیه حاشیه خفری بر شرح جدید تجرید و جلال المحققین استرآبادی و صدرای شیرازی در شرح الهیات شفا و قوشچی و غیاث المدققین و دوانی و رازی در محاکمات و صاحب الملل و النحل و سید فاضل سید احمد علوی و خلیل قزوینی و میرزا جان شیرازی و جامی یاد شده است. در معرفی نسخه قاضی طباطبائی آن را از مختاری نائینی دانسته و نسخه را به خط مؤلف پنداشته که به نظر می‌رسد مختاری نائینی کاتب آن باشد زیرا در مقدمه به نام مؤلف تصریح شده است و آنچه در کتاب‌شناسی مختاری نائینی در میراث حوزه اصفهان دفتر هفتم آمده و آن را به او نسبت داده غلط است. آغاز: بسمله. و به الثقة. الحمد لمن دل علی وجوب وجوده افتقار سواء الحدوث و الامکان و جل و علا عن مبلغ ایدی افکار حسراء العقول و الاذهان اما بعد فیقول ... محمد صادق بن ابی القسم بن محمد باقر الموسوی الخواجوئی ... انه طالما یبحث فی العلوم الالهیة و المعارف الیقینیة عن براهین المطلب الاقصی و المقصد الاعلی اعنی اثبات الصانع ... فتکلموا فی مسلک الحکماء و مسلکی المتکلمین و الطبیعین و فی لمیتها و انیتها و تصحیح کل و کیفیتها الا انهم لم یشبعوا فی البحث و التدقیق ... فقنعوا فیه بیسیر من الکلام ... و لکنی حین اشتغالی بتألیف کتابی المسمی بحیث الفلجة فی حدیث الفرجة رایت ان ابحث فیه عن هذا المرام لتقریب فی اثناء الشرح فی ذلک المقام فلما وجهت ... و جمعت جمیع ما قیل فیه ... فتح الله ... ابوابا من علم هذا المطلب ... حتی سنحت لی ... تحقیقات کافیة وافیة و وضحت لی اشکالاته باجوبة شافیة صافیة فصارت حجیمة بحیث لم یتسعها رسالة شرح الحدیث و استحقت لان تجعل رسالة مفردة ... و شرعت فیه ... و رتبت الکتاب علی خمسة ابواب و سمیته حدائق العارف فی طرائق المعارف. انجام: هذا ما اردنا ایراده فی هذه الرسالة ... و اسئله التوفیق لاتمام رسالة شرح الحدیث و اشباع المقالة ... و کان الفراغ من تألیفها ... فی شهر جمادی الثانیة من سنة ثمان و مائة بعد الف و قلت فی تاریخه. عام الفراغ المفرغ رکن الکتاب الخاتم ×× عام الفراغ الفارغ عن هد دهری المزاحم / من بعد ما افرغته فی قالب المستکمل ×× ثم اعتدی دهری بهدم الرکن من ذی قائم / فالله عون الوری فی کل ما یستصعب ×× حمدا له یعصمنی من سوء امر غاشم / و کتب ذلک مؤلفها ... محمد صادق بن ابی القسم الموسوی الخاجوئی غفر الله له و لجمیع المومنین فانه لذلک اهل و به قمین و الحمد الله رب العالمین - و بیان التاریخ ان عدد لفظ «عام الفراغ» بحساب الجمل ثلثة و عشرون و اربعمائة و الف فاذا صار «عام الفراغ» فارغا و خالیا عن عدد لفظ «هد دهری المزاحم» و هو خمسة عشر و ثلثمائة بقی من عدد «عام الفراغ» ثمان و مائة و الف و هو تاریخ الختم الاخیر للکتاب فعام الفراغ الخاتم هو عام الفراغ الخالی عن هد دهری المزاحم فلا یخفی لطفه و منه عفى منه.