حجية الظن

● حجية الظن = المقلاد = مفتاح الاحکام = حجية المظنة / اصول فقه / عربی ḥujjīyat-uẓ ẓann = al-maqālid = miftāḥ-ul aḥkām = ḥujjīyat-ul maẓinna طباطبائی، محمد بن علی، 1180؟ - 1242 قمری ṭabāṭabā’ī, moḥammad ebn-e ‘alī (1767 - 1827) تاریخ تألیف: 1234ق رساله استدلالی است در اثبات حجیت ظن و رد ادله قائلین به عدم حجیت آن. در فهرست آستان قدس رضوی این رساله از سید محمد مجاهد بن میر سید علی طباطبایی (-1242ق) دانسته شده است و شواهدی بر این انتساب بیان شده از جمله اینکه مؤلف در جایی می‌گوید: «جدی العلامة البهبهانی»، دانسته است که سید مجاهد نوه دختری وحید بهبهانی بوده است، مؤلف در چند جای رساله از پدرش با این عنوان یاد می‌کند: «والدی العلامة فی رسالته فی الشهرة» و متن رساله مذکور را می‌آورد، می‌دانیم که سید علی طباطبایی صاحب ریاض (پدر سید مجاهد) رساله‌ای در حجیت شهرت دارد. اما مرحوم دانش پژوه در نشریه نسخه‌های خطی (76/3) احتمال داده که این رساله از ابوالمعالی بن محمد ابراهیم کلباسی (-1315 ق) باشد، و یادآور شده که مؤلف در جایی می‌گوید: «عائدة فی رد استدلال سید مشایخنا من مصنفات مولانا ... النراقی قدبینا فی الکتب الاصولیة کالمناهج و اساس الأحکام و شرح تجرید الاصول و مفتاح الأحکام فساد ما یظهر بین الطلبة ...». گفتنی است نسخه‌ای از رساله کلباسی در کتابخانه آیة الله مرعشی موجود است که در آغاز با رساله حاضر متفاوت است (نک: التراث العربی: 379/2). در مجموع انتساب رساله به سید مجاهد قوی‌تر به نظر می‌رسد. (ابوالفضل حافظیان) آغاز: بسمله. اذا علم المجتهد بحکم من الاحکام الشرعیة الفرعیة بعد استفراغ وسعه و بذل جهده فیه فلا اشکال و لا شبهه فی اعتبار علمه ... و بالجمله العلم بالاحکام الشرعیه و بموضوعاتها حجة مطلقا و لو کان العالم عامیا ... و اما اذا ظن المجتهد المطلق. انجام: و لیست الادله الداله علی اصالة حجیة الظن فی نفس الاحکام شامله لمحل البحث بوجه من الوجوه کما لا یخفى. قد فرغ م تسوید هذه الکلمات مؤلفها الفقیر الحقیر ... محمد بن علی الطباطبائی. چاپ: این رساله در ضمن «مفاتیح الاصول» چاپ شده است. [الذریعة 278/6 و 315/21 و 118/22 و 279/6 و 300/21؛ مکتبة امیرالمؤمنین 503/2 و 379/4 و 378/4؛ دنا 512/4 (51 نسخه)]