نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الحبل المتین فی إحکام أحکام الدین

al-ḥabl-ul matīn fī iḥkām-i ’aḥkām-id dīn
122 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/23059
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23059
تاریخ و سده تألیف: 1007 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 12، ص 551 تا 560
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فقه
محل تألیف: مشهد رضوی

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در این اثر مؤلف با استفاده از احادیث و روایت‌های صحیح و حسن و موثق و با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط می‌شود، به بیان مطالب فقهی پرداخته و در نظر داشته که مطالب کتاب را در چهار منهج ذیل: 1. عبادات، 2. عقود، 3. ایقاعات، 4. احکام، به اتمام رساند که متأسفانه موفق به اتمام آن نشده و تنها به مقداری از منهج اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی ابواب دیگر پرداخته است. او منهج عبادات را نیز به پنج باب تقسیم کرده، لیکن از باب اول که در نماز است جز مقدمه آن طهارت و بخشی از احکام نماز تا تعقیبات را ننگاشته است. صاحب الذریعه می‌گوید: نسخه‌هایی از کتاب سوم از منهج چهارم این کتاب را نیز به خامه شیخ حر عاملی (1033-1104) و دیگران دیده است که به «فرائض بهائیه» شهرت دارد. شیخ بهائی کتاب «وجیزه» در درایة الحدیث را نیز همچون مقدمه‌ای برای «حبل المتین» نگاشته است. در این اثر، با حذف مکررات مجموعاً 1085 حدیث به کار رفته است.
آغاز اثر
« بسمله الحمدلله الذی دلنا علی الطریق القویم و من لینا بالهدایه الی الصراط المستقیم و وفقنا عند ... و بعد فان الفقیر إلی الله الغنی محمداً المشتهر ببهاء الدین العاملی وفقه الله للعمل ... »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار عربی، ص302؛ ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 256ص؛ ایران، قم، مکتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 256ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی 1319) (صص8-263)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 480/4-483 (122 نسخه) الذریعه 6: 240، 16: 148، 25: 51 ش 265 ریحانة الادب 301/3 مکتبة امیرالمؤمنین 419/2

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الحبل المتین فی إحکام أحکام الدین / فقه / عربی al-ḥabl-ul matīn fī iḥkām-i ’aḥkām-id dīn شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری šeyx-e bahā’ī, moḥammad ebn-e ḥoseyn (1547 - 1621) تاریخ تألیف: 18 شوال 1007ق؛ محل تألیف: مشهد رضوی در این اثر مؤلف با استفاده از احادیث و روایت‌های صحیح و حسن و موثق و با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط می‌شود، به بیان مطالب فقهی پرداخته و در نظر داشته که مطالب کتاب را در چهار منهج ذیل: 1. عبادات، 2. عقود، 3. ایقاعات، 4. احکام، به اتمام رساند که متأسفانه موفق به اتمام آن نشده و تنها به مقداری از منهج اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی ابواب دیگر پرداخته است. او منهج عبادات را نیز به پنج باب تقسیم کرده، لیکن از باب اول که در نماز است جز مقدمه آن طهارت و بخشی از احکام نماز تا تعقیبات را ننگاشته است. صاحب الذریعه می‌گوید: نسخه‌هایی از کتاب سوم از منهج چهارم این کتاب را نیز به خامه شیخ حر عاملی (1033-1104) و دیگران دیده است که به «فرائض بهائیه» شهرت دارد. شیخ بهائی کتاب «وجیزه» در درایة الحدیث را نیز همچون مقدمه‌ای برای «حبل المتین» نگاشته است. در این اثر، با حذف مکررات مجموعاً 1085 حدیث به کار رفته است. آغاز: بسمله الحمدلله الذی دلنا علی الطریق القویم و من لینا بالهدایه الی الصراط المستقیم و وفقنا عند ... و بعد فان الفقیر إلی الله الغنی محمداً المشتهر ببهاء الدین العاملی وفقه الله للعمل ... چاپ: مشار عربی، ص302؛ ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 256ص؛ ایران، قم، مکتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 256ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی 1319) (صص8-263) [دنا 480/4-483 (122 نسخه)؛ الذریعه 6: 240، 16: 148، 25: 51 ش 265؛ ریحانة الادب 301/3؛ مکتبة امیرالمؤمنین 419/2]

نسخه‌های خطی این اثر

122 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
91
ملی
تهران
332 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 281 شناسنامه ←
92
مرعشی
قم
13455/5 بی‌کاتب 1101ق نسخ 4 شناسنامه ←
93
مرعشی
قم
1000 حسن بن حسین حسینی شنبه 16 ربیع الثانی 1103ق، عبدالله بن عبدالرزاق رضوی نسخ 234 شناسنامه ←
94
مجلس
تهران
4300-طباطبائی محسن شریف بن سلطان محمد اصفهانی 1107ق نسخ 158 شناسنامه ←
95
علامه طباطبائی
شیراز
216/2 بی‌کاتب 1111ق نستعلیق 166 شناسنامه ←
96
امام هادی
مشهد
45 محمد امین بن محمد علی شریف استرابادی اواخر ربیع الثانی 1112ق نسخ 299 شناسنامه ←
97
رضوی
مشهد
11387 بی‌کاتب ظاهراً جمادی الاول 1113ق نسخ 310 شناسنامه ←
98
رضوی
مشهد
36013 حسن بن محمد کاظم لالانی 14 شوال 1114ق نسخ 205 شناسنامه ←
99
شیخ علی حیدر
مشهد
67 حسین بن محمد کاظم لالائی 14 شوال 1114ق نسخ 203 شناسنامه ←
100
ملی
تهران
2223 حسنعلی بن عبدالکریم العاملی 29 صفر 1120ق نسخ 286 شناسنامه ←
101
ملی
تهران
3336 محمد اشرف بن محمد هادی 1124ق نسخ 144 شناسنامه ←
102
رضوی
مشهد
22745 صادق نی آ 1137ق نسخ - شناسنامه ←
103
گوهرشاد
مشهد
1103/3 بی‌کاتب قرن 13 نسخ - شناسنامه ←
104
مدیر شانه چی
مشهد
7/2 محمد بن ملک محمد خوانساری 1211ق نسخ - شناسنامه ←
105
استادی، رضا
قم
نامعلوم/5 ابوالفضل بن ملا عبدالجواد اردبیلی پنج‌شنبه 21 صفر 1300ق نسخ 21 شناسنامه ←
106
مفتاح
تهران
177/2 نامشخص - - - شناسنامه ←
107
رضوی
مشهد
26473 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
108
مرعشی
قم
3975 بی‌کاتب در عصر مؤلف نسخ 229 شناسنامه ←
109
مدرسه غرب
همدان
1079 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
110
مدرسه خیرات خان
مشهد
58 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 291 شناسنامه ←
111
مرکز مطالعات
قم
175/1 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 323 شناسنامه ←
112
نجومی
کرمانشاه
4مجموعه بدون شماره بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
113
خاتم الانبیاء
بابل
134 محمد تقی بی‌تاریخ ثلث 448 شناسنامه ←
114
مدرسه سلطانی
کاشان
60 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 198 شناسنامه ←
115
مسجد اعظم
قم
480/8 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 4 شناسنامه ←
116
مسجد اعظم
قم
1756 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 189 شناسنامه ←
117
دانشگاه
اصفهان
124/4 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق - شناسنامه ←
118
عمومی
ساری
96/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
119
دانشگاه
تهران
4316/4 محمد بن علی تنبينی بی‌تاریخ نسخ 10 شناسنامه ←
120
ملی
تهران
4086 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 512 شناسنامه ←