حاشیة قواعد الاحکام

● حاشیة قواعد الاحکام = الحاشیة النجاریة / فقه / عربی hāšīyat-u qawā'id-il aḥkām = al-ḥāšīyat-un najjārīya ابن نجار، احمد بن نجار، ق 9 قمری ebn-o najjār, ahmad ebn-e najjār ( - 15c) وابسته به: قواعد الاحکام فی معرفة (مسائل) الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726) حاشیه مختصر و مهمی است بر «قواعد الأحکام» علامه حلی با عناوین «قوله، قوله». استاد دانش پژوه در توصیف نسخه دانشگاه تهران مرقوم داشته‌اند: جمال الدین احمد بن النجار شاگرد شهید اول که نسخه‌ای از قواعد علامه حلی را در 823 نوشته و پیش از 835 درگذشته بود حاشیه‌ای بر همین کتاب نگاشته و همین است که به «حاشیه نجاریه» نامبردار است و پاره‌ای از آن با نشانه «نجاریه» در هامش قواعد چاپ 1315 (از نکاح تا پایان) دیده می‌شود (الذریعه 6: 169 و 172). از سنجیدن نسخه ما با آنچه در چاپی آمده برمی‌آید که این دو درست یکی نیستند و چاپی هم در شماره حاشیه‌ها و هم در خود حاشیه‌ها افزوده دارد و از آغاز تا عطایا هم که در نسخه ما هست در چاپی نیست به‌جز یک حاشیه (درباره عبارت لوضم التبرد) که در نسخه ما (گ 3ر) آمده و همان است که در ص 10 چاپی با نشانه «12» دیده می‌شود ولی این دو در پایان یکی نیستند. در پایان هم در نسخه ما بندهایی است که در چاپی نیامده و بندی که در هر دو هست (قوله و لوبان اسیراً ضمن الدیة) هم در چاپی افزوده دارد و دو سه بند در چاپی هست که در نسخه ما نیست. پس گفتار افندی در اینکه دو حاشیه نجاریه و شهید یکی هستند درست نیست و همین اندازه می‌دانیم که در نجاریه از حاشیه شهید بهره برده شده است و می‌توان گفت که نسخه ما همان حاشیه شهید است که در نسخه قواعد ابن نجار بوده (پایان نسخه ما) و او گویا با افزایش و کاهش و گسترش در این حاشیه استاد «حاشیه نجاریه» خود را نگاشته است. (دانش پژوه) علامه طهرانی در جای مختلف الذریعه و طبقات توضیحات گوناگونی درباره این کتاب مطرح کرده است. از جمله می‌نویسد: «احمد بن النجار، جمال الدین، کان من أجلاء تلاميذ الشهيد ... و له الحواشی النجاریة علی القواعد ... مشحونة بتحقیقات الشهید و افاداته، طبع أكثرها علی هامش القواعد 1315. و طبعت جملة من هذه الحاشية مع القواعد فی 1315، و قد يقال لها الحواشی النجارية. -الحاشية علی القواعد، للشيخ جمال الدين احمد بن النجار من أجلاء تلاميذ الشيخ الشهيد. -الحاشية على القواعد، للشيخ السعيد محمد بن مكى ... و قال صاحب الرياض: «الحق أنها بعينها الحواشى النجارية، التي دونها الشيخ جمال الدين بن النجار تلميذ الشهيد» -الحواشى النجارية ذكرنا في ج6، ص 169 أنها حواش على قواعد العلامة، و طبع أكثرها على هوامش القواعد في 1315، و هو تأليف جمال الدين أحمد بن النجار المتوفى بين 823-835» جناب آقای رضا مختاری، در جمع‌بندی بیانات علما راجع به این حاشیه و با توجه به نسخه مجلس سنا، اظهار می‌دارد: «فعلى ما مر لايمكن القول بأن جميع ما فى هذه المخطوطة - أو ما طبع في هامش القواعد بتوقيع «نجارية» هو تأليف الشهيد و من جهة أخرى، من المسلم به أن له حواشى على القواعد، و لايستبعد القول بأن ابن النجار أدرج حواشى الشهيد على القواعد ضمن حاشيته؛ و من المسلم به أن بعض حواشى الشهيد على أقل التقدیر كان بخطه الشريف على نسخة القواعد التي نسخها ابن النجار ...». (حافظیان ابوالفضل) آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلوة على أشرف المرسلين محمد و عترته الطاهرين، و بعد فانی لما وقفت علی كتاب قواعد الاحكام، التي هي بخط الشيخ الفاضل جمال الدين احمد بن النجار قدس الله روحه و نظرت في حاشيتها بخطه لمعاً مترجمة عن مكنون أسرارها و معربة لمعجم اظهارها و كاشفة لقناع أستارها، فرأيت أن أونس وحشتها بجمع شملها وارد غربتها بضمها الى شكلها و لأنها اذا كانت في وطن جامع مصون و مسکن واسع مأمون كان أسعد لمن يريد المجالسة لفوائدها و المناقشة في شرف موائدها ... قوله رافع درجات العلماء و مفضل مدادهم على دماء الشهداء و جاعل اقدامهم و اطية، على أجنحة ملائكة السماء. اشارة الى ما ذكره ابن بابويه ان على بن [ابى] طالب ... كتاب الطهارة الكتاب اسم لما يجمع المسائل المتحدة بالجنس المختلفة بالنوع انجام: قوله في الوصية وقاك كل محذور، أى صرف عنك. قوله لخصت لك لب فتاوى، لب الشئ هو خالصه ... قوله و طريق السداد، هو اصابة الحق. هذه آخر ما وجد من الحواشى على قواعد الشيخ جمال الدين احمد بن النجار. [مشارع عربی 290؛ الذریعه 169/6 و 172 و 111/7 و 22/14؛ اعیان الشيعة 194/3؛ دايرة المعارف تشیع 373/1؛ ریاض العلماء 234/1؛ الضياء اللامع فی القرن التاسع 11-12؛ غاية المراد في شرح نكت الارشاد، مقدمة التحقيق؛ 127/1-138؛ موسوعة مؤلفى الامامية؛ 358/5؛ الشهيد الأول حياته و آثاره: 166-159]