حاشية الشفاء

● حاشية الشفاء / فلسفه / عربی ḥāšīyat-uš šifā’ محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن، 1017 - 1090 قمری moḥaqqeq-e sabzevārī, moḥammad bāqer ebn-e moḥammad mo’men (1609 - 1679) وابسته به: الشفاء ابن سينا، حسين بن عبدالله (370-428) حاشيه متوسطی بر بخش «الهيات» كتاب «الشفاء» است. مؤلف در ديباچه گفته: «و قد علق عليه غير واحد من الفضلاء و الاذكياء شروحاً و تعليقات مع الاهتمام شرحاً او جرحاً فرأيت ان ارتب حواشی و تعليقات عليه قاصداً بذلك تبيين اغراض مباحث الكتاب ان مست الحاجة الى تفسير و تبيين و الزمت على نفسی انه ان وصل الى اعتراض من صاحب شرح او تعليق اتدبر فيه، قاصد اطلب الحق، ساعياً فی ازالة الهوى عن النفس، مراعيا للانصاف مجانباً للاعتساف فان الى الله الرجعی و اليه المنتهى، فان وجدته حقاً و صواباً اعترفت بذلك تصريحاً و ان كان لنفسی فيه نظر و تأمل اشرت الى ذلك و شرطت على نفسی انه اذا كان بعض ما فی الكتاب مخالفاً لما اعتقده لم اتعرض لبيان ذلك و تحقيقه فان الغرض بيان اغراض صاحب الكتاب و تفسير مقاصده، و الشرح غير الجرح و التفسير غير الرد و النقد فان عثر بعض الناظرين فی هذا التعليق على عثرة و هفوة فليعذرنی و ليغفر لی فانی معترف بقلة البضاعة ...» و پس از آوردن فقره‌ای از «شفا» نخست به توضيح و تفسير سخن شيخ و سپس به نقل اعتراضات شارحان پرداخته و خود از ابراز نظر و ايراد و اشكال بر شيخ خودداری كرده است. محقق سبزواری اين حاشيه را پس از حاشيه نخستين آقا حسين خوانساری، نگاشته و سخنان او را در حاشيه مذكور با عنوان «قال بعض الاعلام ايده الله» آورده و بدان پاسخ گفته است. نگارنده پس از مقايسه دقيق اين حاشيه با حاشيه‌ای كه با شماره 1781 شناسانده شد دريافت كه مقصود محقق سبزواری از «بعض الاعلام» در اين حاشيه، آقا حسين خوانساری است و عباراتی كه با اين عنوان نقل كرده عيناً عبارات همان حاشيه معرفی شده است. سبزواری از صدرالمتالهين نيز با عنوان «بعض الفضلاء» ياد می‌كند و خرده‌گيری‌های او را بر شيخ، پاسخ می‌گويد. پاسخ‌های خوانساری را به صدرا نيز نقل و نقد كرده است. (عبدالحسين حائری) آغاز: الحمدلله رب العالمين ... فان كتاب الالهيات من «الشفا» مما قد كثرت مراجعة المحصلين اليه و طال نظر العلماء فی المباحثة و الاشتغال بمطالبه ... اييته ... فی بعض النسخ انيته بالنون يعنی حقيقته او وجوده و فی بعضها باليا يعنی يتبين ای علم هو ... ذكر فی اوائل المنطق حيث قال ان الغرض فی الفلسفة ان يوقف على حقائق الاشياء كلها على قدر ما يمكن للانسان انجام: و العالم الاكبر و الاصغر و نظام الوجود فی المبدأ الى الاقصى فاعله و غايته على اطلاق اولاً و آخراً و ... و كل جزء من اجزاء النظام له غاية و المرجع اخير الى العناية الاولى و مرجع الى نفس الاحدية. [الذريعة 141/6؛ دنا 309/4]