حاشية شرح مختصر الاصول

● حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح العضدی علی مختصر المنتهی = شرح الشرح / اصول فقه / عربی ḥāšīyat-u š.-i muxtaṣar-il usūl = ḥāšīyat-u š.-il ‘aḍudī ‘alā muxtaṣar-il muntahā = š.-uš š. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 - 792 ؟ قمری Taftāzānī, mas‘ūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390) وابسته به: شرح مختصر الاصول = شرح مختصر المنتهی؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756) تاریخ تألیف: 20 (یا 28) ذیحجه 770ق؛ محل تالیف: خوارزم جمال الدین عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب (- 646ق)، کتابی در اصول فقه نگاشته به نام «منتهی السؤل و الأمل فی علمی الاصول و الجدل» که بعداً آن را مختصر کرده و مشهور به «مختصر المنتهی و مختصر ابن حاجب و مختصر الاصول» می‌باشد بر این مختصر شروحی نگاشته شده که از آن جمله است شرح عضدالدین ایجی بر این شرح عضدی نیز تعلیقاتی نوشته شده که از جمله تعلیقات سعد الدین مسعود بن عمر تفتازانی می‌باشد که همین کتاب ما است و به نام «شرح شرح مختصر الاصول» یا «حاشیه تفتازانی بر شرح عضدی بر مختصر ابن حاجب» موسوم می‌باشد. در الذریعه (129/6) حاشیه‌ای با همین آغاز آمده است و به دیگران نسبت داده شده است. مؤلف این کتاب پس از این که در مقدمه آن توصیفات و تعریفات کامله‌ای از کتاب «مختصر الاصول ابن حاجب» و «شرح عضدی» کرده می‌گوید: با همه این مراتب باز نقاب اشکال بر چهره معانی و مقاصد دو مؤلفه مذکور افتاده جمعی از رهی خواستار گره گشایی و پرده برداری از عروس معانی این کتاب مذکور و تعلیق حواشی بر آن گردیده، با این که زمانه اجازه فکر در معقولات نمی‌داد و بازار علم و دانش را رواج و رونقی نبود از خداوند استمداد جسته و به جمع نوشته‌های خود در این موضوع پرداخته و مشغول به حل شکوک و شبهات شده و اشکالات و اعتراضاتی که بر شارحین کتاب است تذکر داده و با توجه به عدم ایجاز و اطناب و ذکر نکردن مسائلی که مربوط به اصل کتاب نبود تألیف این کتاب را انجام دادم. این کتاب شرح قولی است و مؤلف نامی برای آن نگذارده و از عبارتی که در مقدمه آن است آن را «حاشیه بر مختصر الاصول» توان خواند. آغاز: بسمله. الحمدلله الذی وفقنا للوصول الى منتهی اصول الشریعة الغراء و شرح صدورنا بنور الاهتداء الى سلوک محجتها البيضاء و الصلوة علی سیدنا محمد خیرالرسل و ختم (خاتم) الانبياء و على آله و اصحابه هداة السبيل الى النجاة يوم الجزاء و بعد فكما ان المختصر للشيخ الامام جمال الدین این حاجب خصه الله من الكرامة باعلى المراتب يجرى من الاصول مجرى الغرة من الكميت بل الدرة من الحصى و الواسطة من العقد لاالفقرة من الحلى كذلك شرحه للعلامة المحقق التحرير المدقق عضدالملة و الدین اعلى الله درجته فی علیین یجرى من الشروح مجرى العذب الفراتمن البحر الاجاج بل عين الحيوة من ينابيع الفجاج و يلوح خلالها كانه بدر مضىء بين الاجرام بل كوكب درى توقد في الظلام (لم ير) و لم يرو مثله في زبر الاولين و لم يسمع بما يوازيه و يدانيه فكر الآخرين ... انجام: و هذا معنى قوله و فيما ذكر ارشاد لذلك و الله الهادى الى سبيل الرشاد و المسئول نيل العصمة و السداد و هو حسبنا ونعم الوكيل نعم المولى و نعم النصير چاپ: آستانه (استانبول)، سنگی، بدون تاریخ؛ بولاق، 1316ق؛ قاهره، 1393ق [کشف الظنون 1853/2-1857؛ معجم المطبوعات العربيه 679/1؛ مكتبة اميرالمؤمنين 382/2؛ الاوقاف العامة موصل 163/2]