حاشية شرح التصريف العزى

● حاشية شرح التصريف العزى = دده جنگی / صرف / عربی ḥāšīyat-u š.-it taṣrīf-il ‘uzzā = dada jangī دده جونکی، ابراهیم بن یحیی، - 973 ؟ قمری dada jūnkī ،ebrāhīm-e ben yahyā ( - 1566) وابسته به: شرح العزى فى التصريف = شرح التصريف = شرح تصريف الزنجانی؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792) این نسخه به نام «حاشیه بر شرح تصریف» وقف و داخل در این کتابخانه شده، در خود نسخه و پشت آن و در دفاتر کتابخانه نامی از مؤلف و خود کتاب نیست. بسیاری از مطالب نحوی و تفسیری و ادبی و رجالی در آن دیده می‌شود. متن آن را با شرح تصریف مطابق است. کشف الظنون از یازده شرح و حاشیه بر شرح تفتازانی یاد کرده و در آنجا این عبارات را آمده: «و جمع کمال الدین دده خلیفه المعروف بقره دده شیئاً کثیراً علی شرح السعد بالاستطراد فصار مجموعة لطیفة مفیده يقال لها دده جنگی توفی المذکور سنة 973 ثلث و سبعین و تسعمائه» و در شذرات الذهب (374/8) از آنهایی که به سال 973 مرده‌اند کمال الدین دده خلیفه را نام برده و می‌گوید در ذیل شقائق النعمانیه از او معرفی گردیده و مؤلفات او عبارت است از: حاشیه‌ای بر شرح تفتازانی که در آن بسط کلام داده و منظومه‌ای در فقه و رسائل زیاد در فنون مختلفه نیز دارد و او را دستی توانا در فقه و تفسیر بوده است. در این حاشیه اقوال بسیاری از علما و دانشمندان از مفسرین و نحویین و صرفیین و ادبا و لغویین و عرفا و فقها دیده می‌شود و نزدیک‌ترین آنها به عصر او ابن کمال پاشا (- 940) می‌باشد. به قراین و نشانه‌های نام برده گمان نزدیک به یقین این حاشیه همان نگاشته دده خلیفه است که به گفته کشف الظنون به آن دده جنگی گویند. طرز این حاشیه این است که تحت عنوان «قوله» قسمتی از عبارت تفتازانی را نقل می‌نماید پس از آن مطالبی از کتب سابقین را در فنون مختلفه به مناسبت ذکر و نام بسیاری از دانشمندان و مؤلفات ایشان در این حاشیه دیده می‌شود و بعضی از آنها را چون نام برده به شرح حال مختصر و ذکر مؤلفات آنان نیز مبادرت نموده و از کتب تفتازانی نقل‌های بسیار دارد و به گفته دوست محترم آقای امین عراقی که این شرح به کمک فکری و تتبع ایشان نگارش یافته اگر نام مؤلفین و مؤلفات مذکوره در این حاشیه را گرد نماییم خود رجال و فهرستی می‌شود و تمام حاشیه درحدود 7000 بیت کتابت دارد. چاپ: بولاق، 1255ق؛ استانه، 1288ق.