حاشیة الجدیدة علی شرح التجرید الجدید

● حاشیة الجدیدة علی شرح التجرید الجدید = تجریدات الغواشی / کلام و اعتقادات / عربی ḥāšīya-tul jadīda ‘alā š.-i tajrīd-il jadīd = tajrīdāt-ul ġawāšī دشتکی شیرازی، میر صدرالدین محمد، 828 - 903 قمری daštakī šīrāzī, mīr ṣadr-od-dīn moḥammad (1425-1498) وابسته به: حاشیة الجدیدة علی شرح التجرید الجدید؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) اهدا به: سلطان بایزید عثمانی این حاشیه دوم صدرالدین محمد حسینی دشتکی شیرازی است بر شرح جدید تجرید که تجریدات غواشی نام دارد و محشی در مقدمه این حاشیه ضمن اعتراض به جلال الدین دوانی می گوید از این جهت به نوشتن این حاشیه پرداخته است که بعضی از طلاب مفتون بزرگی مقام نویسنده (جلال الدین دوانی) می شوند و به تجزیه و تحلیل نوشته‌هایش نمی پردازند. شارح از دوانی با عنوان «المتعرض» یاد می کند و از حواشی قبلی خود بر شرح تجرید نیز یاد می کند. بین ملاجلال دوانی و سید صدر دشتکی پنج حاشیه بر شرح تجرید قوشچی رد و بدل شده است: 1. حاشیه دوانی بر شرح تجرید موسوم به حاشیه قدیم؛ 2. حاشیه سید صدر در رد حاشیه قدیم دوانی؛ 3. پاسخ دوانی از حاشیه سید صدر، موسوم به حاشیه جدید؛ 4. پاسخ صدر دشتکی از حاشیه جدید دوانی، که تجریدات غواشی نامیده است؛ 5. پاسخ دوانی از تجریدات غواشی که به حاشیه اجد معروف است؛ 6. صدرالدین دشتکی فرصت پاسخگویی از حاشیه اجد دوانی را نیافت و وفات نمود. پس از وی فرزندش غیاث الدین منصور دشتکی حاشیه‌ای در رد اعتراضات دوانی بر پدرش، نگاشت. در فهرست آستان قدس (35/1) و الذریعه (117/6) این کتاب به اشتباه تألیف صدرالدین دشتکی فرزند «منصور» دانسته شده و گویا اشتباه مؤلف الذریعه نیز ناشی از اشتباه فهرست مزبور است. صدرالدین در دیباچه این حاشیه می گوید: «قد كنت اولا على الشرح الجديد للتجريد ما سنح لی فی اثناء المطالعه و او ان المباحثة و المناظرة. ثم لاح لی انه قد يقع ببعض اجلة الناس فيه اشتباه و التباس يحرف الكلم عن مواضعها ... و ان بعضا من ضعفاء الطلبه عن صوب الاستقامة تحول فنظر الى من يقول لجلالة شانه و لا ينظر الى ما يقول ... و بلغنی ما كتب بعض من عظماء فضلاء الطلاب ... فحدانی ذلک الى ان اكتب ثانياً حاشية محققة لما فی الشرح و حواشيه بما لا مزيد عليه» [نقل قسمتی از دیباچه از آن نظر است که در برخی از فهرست‌ها این حاشیه به اشتباه از صدرالمتالهین دانسته شده و در برخی دیگر با حاشیه نخست صدر اشتباه شده]. صدر دشتکی در دنبال سخنان بالا در دیباچه می گوید که: تدقیقات فرزند خود منصور را به خصوص در مبحث جواهر در این حاشیه گنجانیده‌ام. حاج خلیفه گوید که صدر دشتکی حاشیه اول خود را به سلطان بایزید خان عثمانی اهداء کرده ولی در نسخه جای سخن که حاشیه دوم دشتکی است نیز کتاب به سلطان بایزید اهداء شده است و محتمل است که هر دو مجلد را به سلطان بایزید اهدا کرده باشد. آغاز: صدر كلام ارباب التجريد و ختم مقال اصحاب التوحيد حمد احد منه الابتداء و اليه الانتهاء و مشاركة الامثال و الاكفاء ثم الصلوة ... قوله اى على آله و اصحابه الذين موصوفون بزيادة الكرم قال الشارح فيما كتب على الحاشية قيل لم يرد به معينا بل ما يتناول متعددا ... و فيه نظر لان افعل التفضيل اذا اضيف فله معنيان ... انجام: قوله و عند الآخرين، في نسبة هذا الكلام ايماء الى ضعفه فان الاختلاف الاعتبار بالجنس عند اختلاف الجهة غير بين و لا مبين و كذا قوله الاشياء المذكورة من الاعتبار غير بين و لا مبين چاپ: تهران، سنگی، 1274ق، رحلی (در هامش)؛ «دارالسلطنه تبریز، 1307ق، رحلی، 408ص (صص1-408) در هامش [الذریعه 117/6؛ احوال و آثار خواجه نصیر از مدرس رضوی 243؛ هدية العارفين 201/2؛ مجالس المؤمنین 100؛ دنا 112/4 (23 نسخه)] شرح و حواشی: 1- حاشية الأجد على شرح تجريد الاعتقاد؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830) 2- تجريدات الغواشی و تشييدات الحواشی = حاشية الحاشية الدوانية الاخيرة؛ دشتکی شیرازی، منصور بن صدرالدین محمد (-948) 3- حاشية حاشية شرح التجريد