حاشية انوار التنزيل

● حاشية انوار التنزيل = حاشیه تفسیر بیضاوی / تفسیر / عربی ḥāšīyat-u anwār-it tanzīl = hāšīye-ye tafsīr-e beyzāvī شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری šeyx-e bahā'ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621) وابسته به: انوار التنزیل و اسرار التأویل = تفسیر بیضاوی بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685) اهدا به: مهین بانو سلطانم حاشیه‌ای است تحقیقی و مهم با عناوین «قوله، قوله» بر انوار التنزیل قاضی بیضاوی. این حاشیه علاوه بر توضیح متن به نکات ادبی، بلاغی، لغوی نیز توجه دارد. شیخ بهائی چند حاشیه بر انوار التنزیل نگاشته که حاشیه مورد بحث ما تنها شامل مقدمه، تفسیر فاتحه و تفسیر سوره بقره تا آیه بیست و سوم است که با دو سرآغاز و سرانجامی مشترک در فهارس معرفی شده است. مؤلف در آن تفصیل بحث را به شرح مفصل خود که بر انوار التنزیل نگاشته حواله داده است و این عبارت در همه نسخه‌ها نیست و چنین گفته است: «فان استقصائها موکول الى شرحنا الكبير لهذا التفسير فمنها الاشارة الى ان حق الكلام أن يجرى من اول الامر على طريق الخطاب ...». پس باید دومین حاشیه او باشد. ما جز این رساله، حواشی دیگری از او در چند آیه سوره ملک سراغ داریم که در ضمن همین نسخه‌ها آمده است ولی از حاشیه مفصل او که در ضمن این رساله آمده سراغی نیافتیم. آغاز1: دیباچه: الحمدلله الذى جعل نسخة عالم الامكان شرحاً لايات قدرته و تفسيرا. و صير نقوش صحيفة الاكوان ... اما بعد، فيقول الفقير الى الله الغنى محمد المشتهر ببهاء الدين العاملى ...؛ حاشیه: قوله. الحمدلله الذى انزل الفرقان على عبده ليكون للعالمين نذیرا و شح صدر الكتاب باقتباس من الكتاب يتضمن ... آغاز 2: ان احسن ما يفتتح به الخطاب حمدالله الذى نزل على عبده الكتاب و الصلوة على سيدنا ... يقول الفقير الى الله الغنى بهاء الدين محمد ... هذه تعليقات لايد خل فى الحساب علقتها بالتماس ... انجام: قوله و السورة الطائفة هذا التعريف انما هو على من لايجعل البسملة آية من كل سورة كما لايخفى ... و المراد من كون اقلها ثلاث آیات اقل جنسها والا لم يصدق على شیء من السور ولو قال ليست اقل من ثلاث آیات لکان اولی و قدسبق لنا كلام فى هذا المقال عند اول تفسير الفاتحة فتذكره چاپ: تهران، سنگی، 1283ق، رحلی، 469ص؛ ایران، 1272ق [الذریعة 44/6؛ کشاف الفهارس 479/3؛ مکتبة امیرالمؤمنین 363/2؛ الاوقاف العامة بغداد 61/1 و 96/1 و 97؛ الاوقاف العامة موصل 228/2؛ فهرست موضوعی نسخه‌های خطی عربی کتابخانه های جمهوری اسلامی ایران: علوم قرآنی بخش دوم تفسیر (2): 479] شرح و حواشی: 1- حاشية حاشية انوار التنزيل؛ ظهیرا، ظهیرالدین بن مراد (-12)