چهار مقاله

کتابی است درباره حروف و قواعد مربوط به آن از همه لحاظ که در چهار «مقاله» تنظیم گردیده ولی از نسخه ما مقاله اول و مقداری از مقاله دوم آن ساقط شده است و به همین دلیل نام حقیقی و مؤلف آن شناخته نشد. مطالب این نسخه: مقاله 2. اقسام الفبا را شرح داده و از اقسام «ب» شروع می‌شود؛ مقاله 3. متعلقات زبان عربی، شامل سه «باب» است: 1) در معانی حروف الفباء و مقطعات قرآن و معنی ابجد منقول از احادیث اهل بیت علیهم السلام، 2) در املاء چون قواعد و اموری که در این باب مدخل دارد بعضی متعلق به حروف و بعضی متعلق به کلمات است. بنابراین این باب شامل دو «فصل» شده، فصل اول در متعلقات حروف، و فصل ثانی در متعلقات کلمات می‌باشد، 3) در قواعد سخنوری، آنچه در این باب ذکر می‌شود به دستور سایر ابواب در ذیل حروف الفبا به ترتیب حروف مذکور نوشته می‌شود؛ مقاله 4. درباره خط، مشتمل بر «فاتحه» و چند «باب» و «خاتمه» است: فاتحه در تعریف خط است، باب 1) چگونگی خلقت قلم و مداد و لوح، 2) ظهور خط، 3) اسباب خط در هشت «فصل»: 1- قلم و انواع آن، 2- وضع و ترکیب قلمتراش، شناختن تیغ قلمتراش، 3- قط زدن، 4- مداد، 5- دوات، 6- کاغذ، 7- زیر مشق، 8- در مقراض و طریق مقراض کردن کاغذ، باب 4) اقسام خط، که شامل شش «فصل»: 1- پیدا شدن خطوط سته، 2- سطح و دور خطوط سته، 3- ذکر اسامی استادان خطوط سته، 4- ظهور خط تعلیق، 5- اسامی خوشنویسان تعلیق، 6- مورد خط نستعلیق و استادان آن که به میر عماد ختم می‌شود، باب 5) در تراشیدن قلم هر خط و کیفیت گرفتن و به کاغذ نهادن، باب 6) آداب تعلیم مشق و کتابت و زمان آن، باب 7) ترکیب و کرسی و سایر اموری که کاتب را رعایت آن ضرور است، باب 8) اصلاح خط، باب 9) آنچه کاتب را از آن پرهیز باید کرد.