الجوهر الفرد

● الجوهر الفرد / فلسفه / عربی al-jawhar-ul fard فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری faxr-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210) در اثبات جزء لایتجزی در چهار «فصل». خواجه نصیر طوسی در حل مشکلات الاشارات از این رساله با همین نام یاد می‌کند، ابن ابی اصیبعه نیز در شمار مؤلفات رازی رسالة الجوهر الفرد را نام برده است. رازی در شرح اشارات و خاصه در المباحث المشرقیه درباره جزء لایتجزی و مباحث پیوسته به آن به تفصیل سخن گفته اما در این رساله با شیوه‌ای دیگر و با بسطی بیشتر بحث می‌کند و این مزیت را نیز دارد که نتایج این بحث فلسفی را در جانب اثبات و نفی بیان می‌دارد و فصل 4 رساله را به شرح ثمره بحث (= تفاریع اثبات الجزء و نفیه) اختصاص می‌دهد. فخر رازی در فصل 4 درباره حرکت و تقسیمات و اجزاء زمان تحقیق می‌کند و می‌گوید «از ابوالبرکات بغدادی عجیب است که از طرفی ماهیت حرکت را «مماسات متعاقبه متالیه» می‌داند و از طرفی دیگر در این مسئله جای سخن طرفدار سرسخت ابطال جزء لایتجزی است و جوهر فرد را ضروری الفساد می‌شمارد». در پایان رساله از قول امام فخر رازی این‌چنین آمده: «نیمه نخستین این رساله را به‌هنگامی که در بلاد ماوراء النهر به سر می‌بردم نگاشتم و تکمیل آن به عهده تعویق افتاد و از همان نیمه نخست نسخه‌های بسیار نوشته و متداول گردید پس از نزدیک به هفت سال که به مرو وارد شدم با پیشنهاد برخی از دوستان به تکمیل رساله پرداختم پس اگر نسخه‌ای ناتمام دیده می‌شود به این سبب است». (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله. و به نستعین. قال ... ابو عبدالله محمد بن عمر الرازی تغمده الله برحمته. و بعد فهذه رسالة مشتملة علی مسئله الجوهر الفرد استقصت فیها ادلة المثبتین و (؟) و رتبتها علی فصول اربعة ... الفصل الاول فی نقل المذاهب ... انجام: فهذا ما اردنا ان نحکیه من علوم مهم المنطقیة و الآلهیة و الطبیعیة ... و لنفتح بعد هذا الکتاب تهافت الفلاسفة حتی یتضح فیه برهان ما هو باطل من هذه الجملة. و الله الموفق لدرک الحق