جواهر الخيال

● جواهر الخيال / شعر / فارسی javāher-ol xīyāl نواب رضوی، محمد صالح بن محسن، ق11 قمری navvāb-e razavī, mohammad sāleh ebn-e mohsen (- 17c) رباعیاتی که به ترتیب موضوعی تنظیم شده با رعایت قافیه آنها در هر فصل مشتمل بر بیست و یک «باب» دارای فصول: باب 1. رباعیاتی که در معرفت الله گفته شده؛ 2. باب عشق و عاشق و معشوق حقیقی؛ 3. باب جرم و تقصیر و گناه و توبه؛ 4. باب فضل و لطف نامتناهی الهی؛ 5. مناجات با قاضی الحاجات؛ 6. شان پیامبر اکرم و ائمه معصومین علیه السلام؛ 7. علم و هوش و عرفان و مذمت جهل و نادانی؛ 8. ذم غرور و کبر و خودپسندی؛ 9. بخشش و کرم و مدح فقر و قناعت؛ 10. ذم علاقه به دنیا و مدح بی تعلقی؛ 11. مذمت و شکوه از دنیا؛ 12. مذمت خلق و مدح دوری از ایشان؛ 13. طریق سلوک با مردم و وضع زندگانی؛ 14. مذمت جسم و تن و غفلت و عجب؛ 15. جبر و اختیار و قضا و قدر و خوف و رجا؛ 17. رباعیاتی که هر یک از عالمی گفته شده؛ 18. موعظه و پند و نصیحت؛ 19. پیری و افسوس بر جوانی و بی ثباتی عمر؛ 20. در باب می و شراب و ساقی و پیاله و اعضای معشوق؛ 21. رباعیاتی که به طریق تجنیس گفته شده. در آن اشعاری از شعرای قرن یازدهم و دوازدهم آمده است که ترجمه حالشان در هیچ تذکره‌ای نیست. از قبیل: عجم قلی بیگ ذوالقدر، میرزا ابوالحسن وحی، میرزا مهدی عالی تبادگانی، میرزا عبدالله شهود، رفیعای اولیا باشی، میرزا محمد تقی نصیری منشی دیوان، میرزا نصیر نصرت عتیقی، ملاخواجه علی نعیم پیشنماز آتاحسین وحدت، میرزا حسین غیور صاحب رقم، محمد هادی تسنیم اصفهانی، میر علینقی گلپایگانی، محمد امین خان بیات مجرم تخلص، میرزا حیدر رضوی، میرزا محمد صالح رضوی مؤلف، شیخ محمود مازندرانی، ملاولی بیگ بروجردی، میرزا حسنخان الفت، میرزا عبدالحکیم حکمت تفرشی، میرعین علی گلپایگانی، میر رحیم فراش، میر ابوتراب حافظ، میرزا محمد مقیم کتابدار متخلص به همت [نام این شاعر در تذکره ها هست ولی تخلص او را ذکر نکرده اند]. میرزا امین برادر میرزا مهدی مستوفی موقوفات، عبدالله سلطان غچکی مصنف، حکیم مؤمن دارالشفاء، میرزا اشرف نواده میر محمد باقر داماد، شیخ الله قلی، سید حسن نیتی، میرزا ابوالحسن خامه، مستفید اوزبک، ملامؤمن چنچاورى وعده یی دیگر. باب ششم این کتاب مشتمل است بر ذکر رباعیاتی که در شأن پیغمبر اکرم و مدینه طیبه و امیرالمؤنین و نجف اشرف و کربلای معلی و سایر ائمه معصومین (ص) و در آن هفده فصل است. آغاز: الحمد لله رب العالمین ... چون هر جا خیالات بلندی که از رباعیات شعرائی که در این رساله مذکورند ...