جواهر الاسرار و زواهر الانوار

● جواهر الاسرار و زواهر الانوار = شرح مثنوی معنوی / عرفان و تصوف / فارسی javāher-ol asrār va zavāher-ol anvār = š.-e masnavī-ye ma‘navī کمال خوارزمی، حسین بن حسن، - 839 ؟ قمری kamāl xārazmī, hoseyn ebn-e hasan (- 1436) وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672) اهدا به: ظهیرالدین ابراهیم سلطان گورکانی این کتاب شرح مثنوی مولوی است که در سه جلد نگاشته که جلد اول آن دارای مقدمه‌ای است در ده «مقاله» در احوال سلوک و مشایخ و ...: مقاله 1. ذکر مشایخ؛ 2. تفسیر الفاظ؛ 3. تباین مشارب ارباب حال؛ 4. حضرت راتبه؛ 5. اسماء و صفات؛ 6. عوالم و حضرات؛ 7. کشف سر البدو و الایجاد؛ 8. تنبیه در حقیقت روح اعظم؛ 9. عوالم ارواح؛ 10. بیان حقیقت محبت؛ سپس شرح است تا خاتمة الکتاب. مؤلف دارای دو شرح بر مثنوی است. در دیباچه این کتاب مذکور است که شرح اول موسوم به «کنوز الحقایق و رموز الدقائق» است و باز به التماس جمعی این شرح موسوم به «جواهر الاسرار» را تألیف کرده است. کشف الظنون تنها شرح اول را ذکر نموده و جمله اول این شرح دوم را برای آن شرح ضبط کرده است. در مقاله اول که در ذکر حال مشایخ طریقت است اول حضرت امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السلام و بعد امام حسن و امام حسین تا امام جعفر صادق علیه السلام را با شرح حال مختصری از هر یک ذکر کرده و بعد از آن اویس قرنی و مالک دینار و سایر مشایخ را نام می‌برد. برای دفتر یکم و دوم دیباچه‌ای به زبان عربی نوشته ولی برای دفتر سوم به فارسی آغاز کرده است. آغاز: آغاز دیباچه عربی: الحمدلله الذی جعل السنة افراد الانسان وسيلة لكشف لوازم العرفان آغاز دیباچه فارسی: حمد بی حد و (غایت) و ثنای بی عد و نهایت حضرت پادشاهی ... آغاز گزارش دفتر یکم: هر آینه بر آراء زاهره ارباب ... آغاز دفتر دوم: الحمدلله الذی جعل قلوب العارفین ... و بعد بدانك حضرت مولوی را در نظم جواهر ... آغاز دفتر سوم: حمدی چون قدرت قاهره الهی ... بعد از سلوک ... در دیباچه دفتر سوم ... انجام: خاتمه الکتاب در مناجات ملک وهاب الهی بحرمت رندان سرمست که شراب صافی عرفان جز از کف سقاة صفات رحمان ننوشند. تم الکتاب بعون الله الوهاب و الصلوة علی محمد و آله و صحبه اجمعین و سلم تسلیماً. [انجام دیباچه: لاجرم بدین ده مقاله که مصداق تلک عشرة كاملة ... انجام دفتر یکم: و تا ختامه مسک باشد لاجرم بایراد این ابیات تجاسر نموده شد ... (سپس 48 بیت شعر آورده است). انجام دفتر دوم: همچون حسین از شق عالم خیال ×× مردم هزار شاهد زیبا برآورم] چاپ: در دو جلد به چاپ سنگی رسیده [نسخه‌های منزوی 1116/2؛ الذریعة 261/5؛ دنا 1069/3؛ فهرستواره منزوی 273/7 و 719/10]