جوامع البيان در ترجمان قرآن

● جوامع البيان در ترجمان قرآن / علوم قرآن / فارسی javāme‘-ol bayān dar tarjomān-e qor’ān تفلیسی، حبیش بن ابراهیم، ق7 قمری taflīsī, ħobayš ebn-e ebrāhīm (- 13c) در بیان لغات مشکله قرآن. چلبی در کشف الظنون گوید حبیش کتاب «کامل التعبیر» را برای قلج ارسلان سوم از سلاجقه روم که در سال‌های 600-601 سلطنت کرده نگاشته و کسی به نام خضر بن هادی آن را برای سلطان سلیمان عثمانی به ترکی ترجمه کرده است. چلبی کتاب «صحة الابدان» و «تلخیص علل القرآن» را نیز از این نگارنده دانسته است. وی در دیباچه «جوامع البیان» می‌گوید: چون «ترجمان القرآن» ابو جعفر بن محمد خلیل زوزانی و «غریب القرآن» عزیزی و «مشکل القرآن» ابن قتیبه و «ترجمان القرآن» علی ابن حسین خازن قاینی را دیدم و در هر کدام نقصی یافته خواستم کتابی سازم که همه مطالب آن کتاب‌ها را دربر داشته باشد پس آن را به ترتیب حروف هجا مرتب ساخته بدین نام نامیدم. (علینقی منزوی)