جواب سؤال فی نفی الجبر

● جواب سؤال فی نفی الجبر / کلام و اعتقادات / عربی jawāb-u su'āl-in fī nafy-il jabr سؤالی است در مسأله «جبر و تفویض» که از دیدگاه پرسش‌کننده، مبهم و غیرقابل‌قبول بوده است. گویا صاحب رساله، قبلاً خطبه‌ای را شرح نموده و در آن شرح، حدیثی را به میان آورده که از نظر ظاهر، تردیدآور بوده و بوی «جبر» از آن استشمام می‌شده است. آنگاه سائل، شرح و توجیه آن را خواسته است. مؤلف این رساله، شناخته نشد؛ لکن کاتب نسخه که خود را «حسین بن هاشم بن احمد بن هاشم الموسوی البحرانی» معرفی کرده، در پایان رساله، کلمه «جدی» را به اختصار نوشته و اگر مقصود او از «جد» لغوی باشد، مؤلف این رساله «احمد بن هاشم» است و اگر مقصود او مطلق باشد، نام مؤلف «هاشم بحرانی» می‌باشد. در اینجا گمان دیگری نیز وجود دارد که غایه تشکیک را اندکی وسعت می‌بخشد. کاتب نسخه، در برگ «84ر» چنین آورده است: «و لاف مولانا الجامع بين المعقول و المنقول، جدى الشيخ على بن الشيخ عبدالله - طاب ثراه و جعلت الجنة مثواه: و قلت مجیبا لبعض ...». در جمع میان این دو گفتار، می‌توان دومی را جد مادری کاتب دانست و این رساله را بین دو نفر، «علی بن عبدالله» و «احمد بن هاشم» با تردید قرار داد؛ لیکن در مقام ترجیح، «علی بن عبدالله» با داشتن رساله «علم الله تعالی»به شماره «6188» در کتابخانه مرعشی که با این رساله از لحاظ بسیاری از مسائل علمی، همخوانی دارد. از نظر ما مرجح است و نظر قطعی بستگی به یافتن نسخه دیگری از این رساله دارد که از حیث نام مؤلف و قراین موجود، معتبر باشد. (سید محمود مرعشی)