جلاء القلوب

● جلاء القلوب / کلام و اعتقادات / فارسی jalā'-ul qulūb حسینی، حسن، ق 12 قمری hoseynī, hasan (- 18c) اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی (1105-1135) رساله‌ای متوسط در رد فلاسفه و حکماء است که در سابق نیز کتابی در این باره به نام «توحید نامه» نگاشته بوده و در مقدمه از آن نام می‌برد. کتاب در یک «مقدمه» و چند «فصل» و یک «خاتمه» در ذکر حدیث بیضه تنظیم شده است. او در ابتدا آورده است: «کتاب جلاء القلوب فی معرفة تعالى بالنظر فی العالم و التفکر فی خلق السموات و الارض و بیان بطلان طريقة الفلاسفة فی معرفته تعالى». اگر چه متکی به دین است ولی خوب از فیلسوفان در مباحث وجود و عدم و جعل خرده گرفته است. آنچه از سبک کار و روش مؤلف دیده می‌شود، نشان‌دهنده جریان فکری شایع عصر سلطان حسین صفوی است که علوم عقلی و فلسفی مورد مخالفت جدی قرار می‌گیرد و تألیفات گوناگونی در رد و نقد روش فلاسفه نوشته می‌شود که می‌توان به عنوان نمونه آن را در کارهای ملا محمد طاهر قمی و بوارق مشرقه سید حسین تفرشی و تحفة الموحدین سمیع بن غلام علی قمی دید. چنین است فهرست مطالب آن: مقدمه در ذکر شرف معرفت و وجوب تحصیل معرفت صحیح معتد بها و بیان اینکه معرفت الله تعالى به حسب وضوح و خفاء و به اعتبار اختلاف مراتب توحید و اخلاص مختلف می‌شود و تفاوت عظیم دارد و اینکه اصل معرفت فطری است و کمال معرفت احتیاج دارد به اکتساب و اینکه مسلک ناس در تحصیل معرفت مختلف است و معرفت صحیح به نظر در آیات سموات و ارض و آثار بهم می‌رسد چنانکه طریقه انبیاء و ائمه طاهرین است (ع) و طرق مبتدعه محجوبين عن الله تعالى مودی به معرفت صحیح نمی‌شود و در اشاره اجمالی به مرتبه اعلی معرفت؛ فصل اثبات صانع به روش فلاسفه و اثبات توحید به شرع؛ فصل در تزییف طریقه معرفت فلاسفه به نحوه دیگر؛ تبصره از برای فصل این امر و اینکه پرده از روی اشراک فلاسفه بر خیزد و فاش و آشکار شود که فلاسفه قایلند به مهیات فی نفسهاى بالذات و اثبات اقتضاها و تاثیرهای بالذات می‌کنند از برای مهیات فی نفسهاى بالذات و مجال تمویه و تخلیط مقلد بن متعصب نماید، در اینجا «فجل کتاب الشفاء بل کله تهافت عن اللبیب البصیر و قد صنف بعض الفضلاء المتدینین کتابا فی تهافت الفلاسفة آمده است؛ خاتمه در اشاره طریقه حقه به ذکر حدیث بیضه از جعفر صادق (ع) که ابو شاکر دیصانی گفتگو داشته است. آغاز: بسمله. حمدله صلاه. و بعد فانی بینت الامر فی معرفة الله تعالى و توحیده بالهام الله و توفيقه على النظر الى حسن نظام العالم و التفکر فی خلق السموات و ما بينهما من عجائب الصنع و لطايف الحكمة و اعرضت عما اختلقته الاوهام الفاسدة و لفقته العقول القاصرة التي هي اوهن من بيت العنكبوت و عملت فی ذلك كتابى المبارك المسمى بتوحید نامه و تحفه توحید خانه ... فوضعت هذه الرسالة الشريفة لابطال ما تمسک به المحجوبون من القاسية قلوبهم عن ذكر الله تعالى اعنی فلاسفة يونان و من یحذ و حذوهم ... و سميناها جلاء القلوب ... و بيناها على مقدمة و عدة فصول و خاتمة انجام: فمثل العالم بالله وبامر الله كمثل الشمس لا یزید و لا ینقص و مثل العالم بالله فقط كمثل القمر يكمل تارة و ينقص اخرى و مثل العالم بامر الله كمثل سراج يخرق نفسه و يفئى لغيره، تمت.