جغرافیای مشاهد

● جغرافیای مشاهد = جنات ثمانیه / جغرافیا / فارسی joqrāfīya-ye mašāhed = jannāt-e samānīye خلخالی، محمد باقر بن مرتضی، ق14قمری xalxālī, mohammad bāqer ebn-e mortezā (- 20c) تاریخ تألیف: 1324ق این کتاب چند جلد می‌باشد که این نسخه جلد چهارم مشتمل بر دوقسمت است: قسمت اول دروصف مزارات چند شهر مشهور که مشتمل بر چهار آثار است: آثار اول درجغرافیای ممالک اسلام که مشتمل بر هشت بهشت می‌باشد سه آثار دیگر در این کتاب نیامده است. قسمت دوم مشتمل بر 28 باب است که مشاهد ومدفونین درآنها را به ترتیب حروف الفبا که هر باب مختص به یکی از حروف است ذکر نموده. مؤلف کتاب دیگری به نام «جنات ثمانیه» به فارسی دارد. مؤلف در این کتاب شهرهایی که در نزد شیعیان، اماکن متبرکه محسوب می‌شوند و مدفونین در آن را بیان نموده است. او کتابش را در دو جلد قرار داده جلد اول، شامل چند سفر و هشت حرم و جلد دوم شامل بیست و هشت مشهد است: جلد اول: سفر 1. بیان قواعد سلوک حاجیان بیت الله الحرام و رفتار زایرین قبور ائمه انام؛ سفر 2. نسخه حاضر (نسخه مرکز مطالعات) ندارد؛ 3. بیان زیارت از دور و فائده آن؛ 4. بیان فوائد شفاعت نافعه مطلقه کلیه زیارت‌کنندگان آن برگزیدگان تاریخ ممالک اسلام؛ حرم 1. بیان مکه معظمه؛ حرم2. مدینه طیبه؛ 3. بین المقدس؛ 4. نجف اشرف؛ 5. کربلای معلی؛ 6. کاظمین و شهر بغداد دارالسلام؛ 7. مشهد مقدس؛ 8 سر من رای. جلد دوم: مؤلف در این جلد امامزادگانی که در شهرهای مختلف دیده، به ترتیب حروف شهرها، ذکر کرده است. او هر حرف را مشهد نامیده که جمعاً این جلد شامل 28 مشهد گردیده است. مؤلف بعداً در کتابش تجدید نظر کرده که چندین برابر شده است. نسخه‌ای از جلد چهارم از تحریر دوم این کتاب در کتابخانه مسجد اعظم قم موجود است این جلد در ذکر جغرافیای اسلام و فوائد مسافر و حاجی و زائر و فضائل ذریه رسول الله و شرح حال مؤلف روسیاه است و مشتمل بر دو قسمت است: قسمت اول در وصف مزارات چند شهر مشهور که مشتمل بر چهار «آثار» است: آثار اول: در جغرافیای ممالک اسلام، مشتمل بر هشت «بهشت»: 1) بیان مشاهد منوره قم، 2) شرح مشاهد ری، 3) مشاهد اصفهان، 4) مشاهد و بقاع شیراز، 5) مشاهد و بقاع قزوین، 6) مشاهد و بقاع و مقابر دمشق شام، 7) مشاهد قاهره مصر (بقیه آثار در نسخه نیست). قسمت دوم مشتمل بر 28 باب است که مشاهد و مدفونین در آنها را به ترتیب حروف الفبا که هر باب مختص به یکی از حروف است ذکر نموده است. هم چنین مؤلف، کتاب دیگری به نام «جنات الثمانیه» نوشته که در سال 1327 بدان آغاز و در سال 1331 آن را به پایان رسانیده است. این کتاب در هشت بخش و یک خاتمه (مکه، مدینه، قدس، نجف، کربلا، کاظمین، سامراء، مشهد خراسان، خاتمه درباره شهر قم) تنظیم شده و نسخه‌ای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی است که خود مؤلف وقف نموده است. [نسخه‌های منزوی 3960/6؛ فهرستواره منزوی 206/1 با عنوان جغرافیای مشاهد]