الجعل (رساله در)

● الجعل (رساله در) / فلسفه / فارسی al-ja‘l (r. dar) اردستانی، محمد صادق، - 1134 قمری ardestānī, mohammad sādeq (- 1722) رساله‌ای در معنی جعل و ایجاد در فلسفه الهی. در این رساله می‌گوید که جعل شده فرد از برای جاعل نتواند بود زیرا طبیعت را نیاز به فرد است در هستی و چون طبیعت تنها چیزی جز خود نیست لذا کلیت و وحدت در آن دیده نشود و نیز در میان می‌گوید مجعول از هر جهت تحت حیطه جاعل قرار دارد نه جزء آن تواند بود و نه مقابل آن و از هر جهت محتاج به جاعل است. سپس این شعر را گواه آورده است: «چه ممکن کرد امکان بر فشاند ×× بجز واجب دگر چیزی نماند». آغاز: نسبت مجعول بجاعل ممکن نیست که بنحو فردیت باشد چه فرد اگر چه در تصور محتاج است بتصور طبیعت نهایت آنکه طبیعت محتاج است به فرد در وجود عین چه اگر هیچ فردی از آن طبیعت موجود نباشد انجام: و نسبت دادن فعل بغیر ایزد تعالی منافی یکدیگر نیست چه ایزد تعالی فاعل کل است و غیر او فاعل نه بذاته است آنچه را فاعل است و این دو معنی با هم جمعند و منافاتی با یکدیگر ندارند، والله الموفق و المعین. [فهرستواره منزوی 128/6] شروح و حواشی: 1- جعل (ترجمه)؛ موسوی، محمد مهدی بن هدایت الله (قرن 13)