جامع المقاصد في معرفة الحكم و الحاكم و المحكوم عليه

● جامع المقاصد في معرفة الحكم و الحاكم و المحكوم عليه / اصول فقه / عربی jāmi‘-ul maqāṣid fī ma‘rifat-il ḥikam wa-l ḥākim wa-l maḥkūm-un ‘alay-h طبری، محمد کاظم بن رضا، ق13 قمری ṭabarī, mohammad kāzem ebn-e rezā (- 19c) این رساله (که در یک روز به انجام رسیده است) دارای پنج «فصل» است: 1. تعریف حکم و اقسام آن؛ 2. تفسیر و تعریف وجوب و تقسیمات آن، مشتمل بر سه مسئله (مقدمه واجب، وجوب الشئ هل يستلزم حرمة نقيضه، ان الوجوب اذا نسخ هل يبقى معه الجواز ام لا)؛ 3. حاکم ثواب و عقاب شرع است بدون مدخلیت عقل یا با دخالت عقل (دارای دو مسئله)؛ 4. مسائل مربوط به مکلف به، دارای سه مسئله (آیا تکلیف به محال جایز است، کفار در حال کفر مکلف به فروع اند یا نه، آیا اتیان به مأمور به موجب اجزاء است)؛ 5. مسائل متعلق به محکوم علیه که مکلف است: 1) خطاب به معدومین، 2) تکلیف غافل، 3) اکراه مانع تکلیف است، 4) مأموریت مکلف قبل از مباشرة الفعل است یا حین المباشره. در پایان این فصل بحث مختصری است درباره جبر و اختیار بدون اشاره به مسئله امر بین الامرین. (عبدالحسین حائری) فهرست‌نگار محترم مجلس به قرینه اینکه مؤلف در چند جا از کتاب دیگرش به نام «منتهی الوصول» نام می‌برد و از طرفی نسخه‌ای از منتهی الوصول فی شرح زبدة الاصول شیخ بهائی در کتابخانه مرعشی به نام «لطف الله بن عطاءالله حویزی» ثبت شده، کتاب را به وی منتسب کرده ولی با توجه به اینکه در فهرست دانشگاه همین رساله را ضمن مجموعه‌ای که تمامی کتاب‌ها از طبری است آورده و نامبرده کتابی به نام «منتهی الوصول فی شرح زبدة الاصول» دارد که در فهرست فیضیه به ش 390 ثبت است و نیز خطبه کتاب با پاره‌ای از کتاب‌های طبری منطبق است، انتساب کتاب به حویزی صحیح نیست و از طبری می‌باشد. آغاز: بسمله الحمدلله ملهم الصواب فی کل باب ... اما بعد فهذه وجيزة جعلتها وسيلة لمعرفة الحكم و ما يتعلق به من تقسيمه و لمعرفة الحاكم و المحکوم به و المحکوم علیه و المسائل المتعلقه بها و ما فيها من المذاهب ... [دنا 601/3]