الجامع لمفردات الادوية و الاغذية

● الجامع لمفردات الادوية و الاغذية = الجامع لقوى الادوية و الاغذية = المفردات / طب / عربی al-jāmi‘ li-mufradāt-il adwīya wa-l aġḏīya = al-jāmi‘ li-quwa-l adwīya wa-l aġḏīya = al-mufradāt ابن بیطار، عبدالله بن احمد، - 646 ؟ قمری ebn-e baytār, ‘abd-ol-lāh ebn-e ahmad (- 1249) اهدا به: الملک الصالح ایوبی کتابی است جامع و مبسوط در بیان ادویه مفرده و خصوصیات ظاهری اصناف حشایش و نباتات طبی و خواص و منافع و تأثیرات و کیفیت استعمال و مراتب قوای آنها به ترتیب حروف معجم که قرن‌ها از کتب فوق العاده مهم و عمده این شعبه از علوم و در غایت اعتبار در نزد علمای فن بوده است. پس از آن که الملک الصالح ابوالفتوح نجم الدین ایوب (603-647ق) به حکومت رسید مؤلف از طرف وی مأمور به تألیف کتابی در خصوص ادویه مفرده نباتی و معدنی و حیوانی و بیان خصوصیات و منافع و مضار آنها گردید و او این کتاب را که حقاً در نوع خود جامع و بی‌نظیر و در اقصی درجه استقصا و تحقیق است با استفاده از مطالب کتب و اقوال مشاهیر علمای متقدم مانند جالینوس و دیسقوریدوس و حنین بن اسحق و اسحق بن عمران و رازی و ابن سینا و ابن جلجل و ابن الرومیه و ابن ماسویه و ابوالعباس النباتی و ابوجعفر الغافقی و نظراء ایشان بر اساس تجربیات و مشاهدات و ذوق علمی خود تألیف نمود و در آن بیش از 1400 نوع از ادویه مختلف را (اکثر با ذکر مترادفات یونانی و اندلسی و بربری و فارسی) توصیف و معرفی کرد. در کشف الظنون درباره این کتاب می‌گوید: «و هو من اجل کتب المفردات و اجمعها». نویسنده شش غرض را برای تحریر آن ذکر می‌کند: 1. بیان و استیعاب قول در استعمال داروهای مفرده و اغذیه مورد لزوم در وقت احتیاج؛ 2. صحت نقل در آنچه گذشتگان گفته و آنچه از متأخران تحریر کرده یا خود مشاهده نموده است؛ 3. ترک تکرار؛ 4. تقریب مأخذ دارو؛ 5. تنبیه بر هر دوایی که در آن وهم و غلطی راه یافته؛ 6. اسماء ادویه. آغاز: الحمدلله الذی أقام بلطیف حکمته بنیة الانسان و اختصه بما علمه من بدیع البیان و سخر له ما فی الارض من جماد و نبات چاپ: قاهره، مطبعة بولاق، 1291ق [مجلة معهد المخطوطات 2/5 ص 252؛ عیون الانباء 133/2؛ حاجی خلیفه 534/1 «جامع الادوية و الاغذية المفردة»، همانجا 1772/2 «مفردات ابن بیطار» به تفصیل؛ سرکیس، معجم المطبوعات 49/1، 50 «الجامع لمفردات الادوية و الاغذية»: نشانی 1ج؛ هدية العارفین 461/1؛ شذرات الذهب 5-234؛ بروکلمان 1-492] شرح و حواشی: 1- ما لا یسع الطبیب جهله = جامع بغدادی؛ خوئی، یوسف بن اسماعیل (-754)