جامع خواص اسرار القرآن

● جامع خواص اسرار القرآن / علوم قرآن / عربی jāmi‘-u xawāṣṣ-i asrār-il qur‘ān قرشی، عبدالرحمن بن علی qorašī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ‘alī کتابی است در بیان خواص و منافع آیات قرآن کریم و کیفیت بهره‌گیری از آنها در مواقع مناسب، شامل صد و سی باب، که در هر باب منفعتی خاص مطرح می‌شود و آیات دارای آن منفعت در ذیل آن می‌آید. مؤلف این خواص را از کتاب‌های مختلف گرد آورده، همچون خواص القرآن منسوب به امام صادق علیه السلام، خواص القرآن تمیمی و غزالی و سبک معمول در آن کتابها که بیان خواص آیات به ترتیب سوره‌ها و آیات قرآنی بوده را تغییر داده، تا مراجعه کنندگان آسان‌تر به مطلوب خود دست یابند. در مقدمه آورده است: «... فوجدت المنافع علی ترتیب السور تتقدم و تتأخر و قد تكون المنفعة الواحدة فی عدة آیات سور تتكرر فمن قصد منفعة منها أو جمع المناسب الی مثله ضعف عزمه و تغیر فوقع الی ان ابوبه أبوابا و اقرب للطالبين اليه مأبا و أذكر فی كل باب منها ماورد من خواص مناسبة علی اختلاف آیاته و سوره و معانيه و أذكر علماء الخواص و أعزی كل خاصة الی روایتها و أذكر مطالعها و أوقاتها السعيدة و أوضح كيفية التوصلات الی نیل المقاصد و الحاجات ليسهل على الطالب لفظه و علی المريد حفظه ...». نسخه‌های متعددی از این کتاب در کتابخانه‌های مصر، سوریه، ترکیه و حجاز نگهداری می‌شود. نام کتاب در فهرست‌ها به دو صورت «خواص القرآن العظيم» و «منافع القرآن العظيم» ثبت شده است. گویا مؤلف نام خاصی برای کتاب انتخاب نکرده است. نام مؤلف نیز در برخی منابع «ابوالغوث عبدالرحمن بن احمد بن علی قرشی شافعی» درج شده و در برخی دیگر، «عبدالرحمن بن علی بن احمد قرشی شافعی» ثبت شده است و بعضاً او را مکنی به «ابوعوف» دانسته‌اند. درباره زمان حیات وی در منابع اطلاعی درج نشده، اما قدیمی‌ترین نسخه شناخته شده از «خواص القرآن» او، در نیمه اول قرن یازدهم هجری کتابت شده است. فهرست ابواب صد و سی گانه کتاب در مقدمه آمده است. نمونه‌هایی از عناوین باب‌ها عبارت است از: باب 1. لمن أراد ان یری النبی صل الله علیه و آله و سلم؛ باب 2. لمن أراد القيام لصلوة الليل؛ باب 3. لمن أراد أن يطلع على المغيبات؛ باب 10. لمن أراد أن يذهب عنه الجوع و العطش؛ باب 20. لازالة الغيبة و النميمة؛ باب 50. لنتاج الحيوانات و نموة و ورود لبنه؛ باب 100. ما يكتب لتسهيل الولادة على المطلقة؛ باب 120. لجمع الشملو طيب العيش؛ باب 130. ما يتعوذ به المسافر. (حافظیان، ابوالفضل) آغاز: بسلمه. قال الشيخ الامام العالم العلامة سيد العلماء الراسخين و امام الأئمة المهديين المجتهدين ركن الشريعة و الدين أبوالغوث عبدالرحمن بن علی بن احمد القرشى الشافعى رضی الله عنه: حامدا لله مستسلما اليه معتصما بحبله الشريف و معتمدا عليه ... أما بعد اعلم یا أخی وفقنا الله و اياك لمرضاته و أرشدنا جميعا لطاعاته اننی كنت كثير الطلب لتحصيل خواص منافع القرآن فی كتاب الله المبين ... انجام: الباب الثلاثون بعد المائة ما يتعوذ به المسافر عند سفر فيحفظ فی نفسه و أهله و ماله من أراد ذلك فليكشف عن قوله تعالى في سورة البروج و الله من ورائهم محيط ... فليطالعه المريد ففيه المنفع ان شاءالله تعالى و الله الموفق للصواب و اليه المرجع و المآب. ربنا آتنا من لدنک رحمة و هییء لنا من أمرنا رشدا و الحمدلله رب العالمين اللهم صل و سلم على سيدنا و نبينا محمد و آله و صحبه أجمعين و سلم تسليما كثيرا. [دنا 553/3؛ ایضاح المكنون: 559/2؛ فهرس مخطوطات مكتبة الأوقاف العامة فی الموصل: 145/7؛ فهرس المخطوطات العربية المحفوظة فی مكتبة الأسد الوطنية، الجزء الخامس، علوم القرآن: 282؛ فهرست الكتب العربية المحفوظة بالكتبخانة المصرية (الخديوية): 232/2 و 372/5؛ كتابنامه بزرگ قرآن كريم: 446/10]