جامع الحكايات

● جامع الحكايات = الفرج بعد الشدة / داستان / عربی jāmi‘-ul ḥikāyāt = al-faraj ba‘d-aš šidda تنوخی، محسن بن علی، 327 - 384 قمری tanūxī, mohsen ebn-e ‘alī (940 - 995) در حکایات و سرگذشت اشخاصی که به محنت و مصیبتی دچار شده و بعد از آن رنج و شدت رهایی یافته‌اند، در چهارده «باب»، مؤلف در مقدمه اشاره می‌کند که سه کتاب در این باره قبلاً نگاشته شده که هیچیک در این موضوع کامل نبوده، لذا دست به تألیف این کتاب دست زده است، عناوین آن چنین است: باب 1. فيما انبأ الله تعالى به في القرآن من ذكر الفرج بعد البؤس و الامتحان؛ 2. ما جاء في الآثار من ذكر الفرج بعد الاواء و ما يتوصل به الى كشف الشدة و البلاء؛ 3. فيمن بشر بفرج من نطق قال و نجا من محنة بقول او دعاء و ابتهال؛ 4. فيمن التعطف غضب سلطان بصادق لفظ او اتوقف مكروهة بموقظ بیان؛ 5. فيمن خرج من جبس او اسر او اعقال او سراح و سلامة و صلاح حال؛ 6. فيمن فارق شدة الى رخاء بعد بشرى منام لم يشب صدق تأويله كذب الاحلام؛ 7. فيمن استنقذ من كرب و ضيق خناق باحدى حالتی عمد او اتفاق؛ 8. فيمن انتفى على ان نقتل فكان الخلاص من القتل اليه اعجل؛ 9. فيمن شارف الموت بحيوان مهلک رآه فکفاه الله سبحانه ذلك بلطفه و نجاه؛ 10. فيمن اشتد بلاؤه تمرض ناله فعافاه الله سبحانه و تعالى بايسر سبب و اقاله؛ 11. فيمن امتحن من لصوص بسرق و قطع فعوض من الخلف و الارتجاع بأكمل صنع؛ 12. فيمن الجأه خوف الى حرب و استتار فأذيل بأمن و يستجد نعم و مسار؛ 13. فيمن نالته شدة في هواه و كشفها الله تعالى عنه و ملكه من يهواه؛ 14. فيما اختير من ملح الاشعار في ذكر معان ما تقدم من الامثال و الاخبار. در دیباچه متن عربی آمده که: «1- ابوالحسن علی بن محمد مداینی «الفرج بعد الشدة و الضيق» در پنج برگ نوشته و داستان‌هایی در این زمینه آورد ولی بسیار اندک است؛ 2- ابی‌بکر عبدالله بن ابی الدنیا در بیست برگ «الفرج بعد الشدة» نوشته که بیشتر آن حدیث‌های پیامبر و اخبار صحابه و تابعان و احادیث و اخبار و دعا و تعازی و جز اینها است و از فرج پس از شدتی در آن یاد نشده است؛ 3- قاضی ابی الحسین عمر بن قاضی ابی عمرو محمد بن یوسف قاضی در پنجاه برگ «الفرج بعد الشدة» نوشت و سخنان مداینی را در آن گنجانده و اخبار دیگری هم بر آن افزوده این دو از کتاب مداینی هیچ یاد نکرده‌اند با این‌که به کتاب خود همان نامی را داده‌اند که او به کتاب خود داده است. من هم این کتاب را به همین نام در 14 باب در همین زمینه ساختم و سخنان آنها را نیز در آن آوردم». آغاز: الحمد لله الذى بقدرته تفرج الكربات و برحمته تكشف الشدائد المهمات و بنعمته تتم الصالحات ... چاپ: بمبئی، 1276ق، چاپ سنگی؛ قاهره، مطبعة الفجالة، 188ص، 1321ق. [الذريعة 154/16 و 50/5؛ معجم المطبوعات 643/1؛ فهرست کتب عربی واتیکان 74/1؛ کشف الظنون 1252/2-1253؛ ذخائر التراث العربي الاسلامي 416/1؛ تاریخ مفصل ایران اقبال ص 518؛ فهرستواره منزوی 443/1؛ دنا 550/3] شرح و حواشی: 1- جامع الحکایات = ترجمه الفرج بعد الشدة = فرج بعد از شدت؛ دهستانی مؤیدی، حسین بن اسعد (-8) 2- جامع الحکایات (منتخب) 3- الفرج بعد الشدة (ترجمه)