جامع التمثيل

● جامع التمثيل = مجمع الامثال = جامع التماثيل / ادبیات / فارسی jāme‘-ot tamsīl = majma‘-ol amsāl = jāme‘-ot tamāsīl هبله رودی، محمد علی، ق 11 قمری hable-rūdī, mohammad ‘alī (- 17c) اهدا به: عبدالله قطبشاه 1020-1083 تاریخ تألیف: 1053ق؛ محل تألیف: کلکنده مؤلف میرزا محمد علی حبله رودی یا هبله رودی یا حبلرودی است، حبله رود از فیروزکوه سرچشمه می‌گیرد. مؤلف این کتاب را به ترتیب حروف تهجی و در 28 «باب» مثل‌ها را گردآورده و در دنبال هر فصل داستانی دارد. در دیباجه می‌گوید: به سال 1049 در مجلس شیخ الاسلام خاتون آبادی در دکن گفتند که شاه عباس دستور داده مثل‌های ترکی را گرد آورند، و عربان نیز مثل‌های خویش گرد آورده‌اند و مثل‌های فارسی را کسی یکجا گرد نیاورده است، من نیز بدان پرداختم. مؤلف کتاب دیگر دارد به نام جامع الامثال که توسط دکتر صادق کیا چاپ شده است (تهران، 1346). ظاهراً او دارای دو کتاب به نام «جامع التمثيل» و «مجمع الامثال» است که مجمع الامثال دست برده در جامع التمثيل اوست که در فهارس هر دو یکی دیده شده است که نباید یکی انگاشته شود. ولی به جهت اختلاط شدید در منابع، نسخه‌های یکجا آورده شده ولی باید با دقت تفکیک شود. تفاوت نقل تاریخ تألیف این اثر که 1049 و 1053 آورده شده است ناشی از تفاوت اثر است. آغاز: بسمله. سپاس بیحد و ستایش بیعد و بیمثلی سزد که بایمای دلگشای و لله المثل الاعلی رأیات کفایات بینات در میادین مبین برافراشت ... اما بعد این حقیر بی استطاعت و فقیر بی بضاعت منزوی خاک بیوجودی محمد علی حبل روید که دست در حبل المتين عروة الوثقی زده بسمع ارباب دانش میرساند که بتاریخ هجری موافق آیه کریمه «ان المتقين فی 1054 مقام امین» بحسب تقدیر و اراده ملک قدیر در زمان ... قطب شاه خلد الله ملکه و سلطانه ... در مجلس شریف و محفل منیف پیشوای دوران ... شیخ الاسلام و المسلمين ... محمد الخواتون که صدور پیشوای باستحقاق و وزیر بشیر صاحب تدبیر شهنشاه آفاق است مشرف گردید ... و در آن مجلس ... بموجب امر و ارشاد ... اقدام بجمع آوردن امثال پریشان فرس کرده ... بعد از تألیف این امثال ترتیب آنرا بحروف تهجی بیست و هشت باب قرار داده این مجموعه را جامع التمثيل نام نهاد ... انجام: چون که بدین پایه رساندم تمام (کذا) ×× به که کنم ختم سخن والسلام چاپ: به نام جامع الامثال که توسط دکتر صادق کیا چاپ شده است. (تهران، 1346)؛ مشار فارسی، ج2، صص1488-1489؛ ایران، سنگی، بی ناشر، 1273ق، وزیری [نسخه‌های منزوی 3549/5؛ الذریعة 18/20 و 46/5؛ مشار 466؛ یادداشتهای قزوینی 137/4؛ پیشگفتار چاپ، صادق کیا، تهران، 1343خ؛ دنا 545/3]