جامع البیان فی تفسیر القرآن

● جامع البیان فی تفسیر القرآن = جوامع التبیان / تفسیر / عربی jāmi‘-ul bayān fī tafsīr-il qur‘ān = jawāmi‘-ut tibyān ایجی، محمد بن عبدالرحمن، 832 - 906 قمری ījī, mohammad ebn-e ‘abd-or-rahmān (1429 - 1501) تاریخ تألیف: 905ق؛ محل تألیف: مدینه منوره تفسیر ادبی و روانی مختصری است که الفاظ قرآن کریم را با عباراتی ساده و استوار بیان می‌نماید. مؤلف در مقدمه می‌نویسد: «مطالب و فوایدی که در اکثر تفاسیر دیده می‌شود در این تفسیر نیز می‌بینی و افزون بر آن حاوی معانی صحیح و نفیسی است که بسیاری از تفاسیر فاقد آن است. اگر به زمخشری و آنان که راه او را پیموده‌اند بنگری خواهی دید اینان از آن معانی که از رسول گرامی و صحابه نقل شده به دلیل عدم درک معنای مناسب چه از جهت لفظ یا معنی از ذکر آن خودداری کرده‌اند». ایجی می‌گوید: پدرش به تفسیر قرآن آغاز کرد و مقداری از تفسیر سوره انعام را نگاشت و آن را رها کرد و به او گفت تو موظفی این کار را ادامه دهی و او در روضه شریف نبوی در دوم جمادی الثانی 904 شروع کرد و در 25 رمضان 905ق به پایان رساند. آغاز: الحمدلله الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق و أظهره علی الدین کله فالحق احق و الباطل ازهق چاپ: لاهور، 530ص، 1879م؛ دهلی، درحاشیه اکلیل فی استنباط التنزیل سیوطی، 1296ق [دنا 544/3؛ الاوقاف العامة بغداد 82/1 و 83]