ثلاثون مسئلة فی معرفة الله

● ثلاثون مسئلة فی معرفة الله = ثلاثون مسأله = سی مساله در معرفت خداوند = اعتقادات / کلام و اعتقادات / عربی talātūn-a mas'alat-in fī ma'rifat-il lāh = talātūn-a mas'ala = sī masale dar ma'refat-e xodāvand = e'teqādāt شیخ طوسی، محمد بن حسن، 385 - 460 قمری šayx-e tūsī, mohammad ebn-e hasan (996 - 1069) رساله‌ای است اعتقادی و کلامی از منظر تشیع که آن را به شیخ طوسی نسبت داده‌اند. خود شیخ در هیچیک از تألیفات خود به ویژه در دو کتاب «الفهرست» و «رجال طوسی» خود نامی از آن نبرده، بلکه معاصرین و شاگردان او نیز بالاخص نجاشی که رجال خود را بعد از فهرست شیخ طوسی تألیف کرده و به ترجمه خود شیخ نیز پرداخته و از 20 اثر او در این کتاب یاد کرده، اشاره‌ای به این رساله ندارد. لیکن به نظر می‌رسد نزد متاخرین انتساب آن به شیخ طوسی از مسلمات باشد. جز آن که متن رساله با دیگر تألیفات کلامی شیخ طوسی و آراء و نظرات او همخوانی دارد مثلاً در مسأله 28 نظریه مشهور شیخ راجع به علت غیبت ولی عصر (عج)، که آن را «کثرة الاعداء و قلة الناصر» دانسته نه خداوند، آمده است و می‌توان آن را قرینه بر صحت انتساب آن به شیخ طوسی دانست. این رساله دارای سی مسأله است بدین ترتیب: از مسأله 1 تا 20 درباره توحید؛ از 21 تا 24 درباره نبوت؛ از 25 تا 27 درباره امامت؛ از 28 تا 29 درباره غیبت امام زمان؛ مسأله 30 درباره قیامت و حوادث پس و پیش آن. وی در خلال این 30 مسأله به بحث عدل نیز پرداخته است. درباره تعداد مسائل میان نسخه‌ها اختلاف دیده می‌شود و در برخی از 30 مسأله تجاوز کرده که ناشی از شمارش و موضوع قرار داده برخی مطالب درون یک مسأله است. رساله ظاهراً نام خاصی نداشته و لذا در فهارس نام‌های گوناگون یافته و در بسیاری از فهارس ناشناس معرفی شده است. آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین ... اما بعد فهذه ثلاثون مسئله فی معرفة الله تعالى اثبتها الشيخ الامام ابو جعفر محمد الطوسى ... مسالة: معرفة الله تعالى واجبة على كل مكلف لدليل انه منعم فيجب شكره فتجب معرفته کی نشکره. مسالة: الله تعالى موجود بدليل انه صنع العالم و اعطاه الوجود و كل من كان كذلك فهو موجود ... انجام: حق لا ريب فيه اخبر به المعصوم و كل ما اخبر به المعصوم فهو حق و صدق. چاپ: گنجینه بهارستان، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، زیر نظر فدائی عراقی، تهیه و تنظیم میر هاشم محدث، جلد اول، تهران، 1377ش، به کوشش محمد رضا انصاری قمی؛ با تحقیق محمد علی روضاتی، ضمن الرسائل العشر، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، التابعة بجماعة المدرسين بقم المشرفة، 1403ق. [الذريعة 9/5 و 64/14 و 364/20؛ ریاض العلماء 314/3؛ اعیان الشیعه 144/8؛ دنا 503/3 (42 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح ثلاثون مسألة فی معرفة الله (2عنوان)