الثاقب فی المناقب

● الثاقب فی المناقب / فضایل و مناقب / عربی aṯ-ṯāqib fī-l manāqib ابن حمزه، محمد بن علی، - 560 ؟ قمری ebn-e ḥamze, moḥammad ebn-e ‘alī (- 1166) علامه روضاتی در توصیف این کتاب آورده‌اند: این کتاب شریف درباره معجزات پیغمبر اکرم و بتول عذرا و ائمه طاهرین - سلام الله علیهم اجمعین - است، و بنا به نگارش شیخ عماد الدین حسن بن علی بن محمد طبری مازندرانی در دو کتابش «کامل بهائی» و «مناقب الطاهرین» مؤلف آن شیخ امام علامه ناصر الشریعه حجة الاسلام عمادالدین ابوجعفر محمد بن علی بن محمد طوسی مشهدی است. وی در تدوین این کتاب از برخی آثار مفقود شیخ صدوق (381ق) و کتاب مفاخر الرضا (ع) تصنیف حاکم نیشابوری (405ق) و آثار ارزنده دیگری بهره برده است. صاحب روضات الجنات (ص567-570) که عنوانی برای مؤلف این کتاب وضع و تحقیقی کامل در احوال و آثارش فرموده و شطری از مطالب کتاب الثاقب را نقل کرده است می‌گوید: اکثر احادیث این کتاب را که پیرامون معجزات و آیات و اهل بیت است صاحب کامل بهائی به فارسی ترجمه و در دو کتاب مذکورش نقل کرده است. صاحب «روضات» از این کتاب سه داستان نقل فرموده، یکی داستان ابوالصمصام صحابی و هشتاد ناقه، که ابن حمزه آن را از شیخ خود ابوجعفر محمد بن حسین بن جعفر شوهانی مجاور مشهد رضوی روایت کرده، دیگر داستان ابوعبدالله محدث که به اعجاز امیرالمؤمنین علیه السلام نابینا شد، و ابن حمزه این داستان را در کاشان به خط شیخ ابوعبدالله جعفر بن محمد دوریستی که به سال 473ق به عبارت فارسی نوشته بود یافت و سپس خود به عبارت عربی در آورد و به سال 560 در کتاب «ثاقب» نهاد؛ سوم داستان انوشروان مجوسی اصفهانی که از مقربان دولت خوارزمشاه بود و به مرض برص دچار شد و به مجرد توسل بقبر مطهر حضرت علی بن موسی الرضا علیها السلام از آن مرض شفا یافت، و خود ابن حمزه شاهد این واقعه بوده و مردم خراسان هم دیدند، این مجوسی پس از شفا یافتن به کیش اسلام درآمد و صندوقی از نقره برای قبر مطهر حضرت ترتیب داد. این کتاب مشتمل بر پانزده «باب» و هر باب شامل چند «فصل» است: 1. فی ذکر طرف من معجزات نبینا محمد (ص)، فی بیان مقدمات الکتاب، فی بیان آیاته التی ظهرت علی یدیه (ع) فی المیاه، فی بیان آیاته الواردة فی الاطعمة و الاشربة، ظهور آیاته فیما نزل من السماء، فی ظهور آیاته (ص) فی إبراء المرضی و الأعضاء المبانة و المجروحة، فی بیان ظهور آیاته فی کلام الجمادات، فی بیان آیاته من کلام البهایم و الطفل الذی لم یبلغ حین الکلام، فی بیان ما یقرر من ذلك من کلام الذراع المسموم و الشاة المسمومة، فی ظهور آیاته (ع) فی الاستسقاء و إظلال السحاب علیه و غیره، فی ظهور آیاته (ص) فی طاعة الشجر و الحجر له، فی ظهور آیاته (ص) فی إحیاء الموتی، فی ظهور آیاته (ص) من ظهور النور، فی بیان ظهور آیاته (ص) من الأخبار، فی ظهور آیاته (ع) فی معان شتی. 2. فی بیان معجزات الانبیاء التی ذکرها الله تعالی فی القرآن و بیان فضائلهم و ما جعله الله سبحانه و تعالی لأهل بیت نبینا (ع) مما یضاهیها و یشاکلها و یدانیها، فی ذکر آدم صلوات علیه، فی ذکر ابراهیم خلیل الله (ص)، فی بیان آیات اسمعیل (ع)، فی ذکر یوسف (ع)، فی ذکر آیات ایوب (ع)، فی بیان آیات کلیم الله موسی (ع)، فی بیان آیات داود (ع)، فی بیان معجزات نبی الله سلیمان (ع)، فی ظهور آیات آصف بن برخیا، فی بیان آیات روح الله عیسی بن مریم (ع). 3. فی معجزات امیرالمؤمنین و سید الوصیین علی بن ابی طالب (ع)، فی بیان ظهور آیاته (ع) من إحیاء الموتی، فی ظهور آیاته (ع) مما رأی فی المنام ثم ظهر حکمه فی الیقظة، فی بیان ظهور آیاته (ع) من الأشجار، فی ظهور آیاته (ع) مع الحیات، فی بیان ظهور آیاته (ع) مع الأسد، فی ظهور آیاته مع الشمس، فی ظهور آیاته (ع) فی إقدار الله تعالی إیاه علی ما لم یقدر علیه غیره، فی ظهور آیاته (ع) فی الإخبار بالغایبات، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی أشیاء شتی. 4. فی ذکر آیات سیدة النساء فاطمة الزهراء صلوات الله علیها ...، فی ذکر آیاتها (ع) و هی فی بطن امها، فی بیان آیاتها بإنزال الملک من السماء بتزویجها (ع)، بیان آیاتها مع الرحا، فی بیان ظهور آیاتها (ع) مع القدر و النار، فی بیان آیاتها فیما انزل علیها من السماء، فی بیان ظهور آیاتها فی غلیان القدر بغیر نار. 5. فی بیان آیات السبط الزکی ابی محمد الحسن علی (ع)، فی بیان آیاته من إحیاء الموتی، فی بیان ظهور آیاته فیما یشاکل ذلك، فی بیان ظهور آیاته (ع) من إخراج الثمرة من الشجر الیابس، فی ظهور آیاته من إظهار بعض حکم القیمة و أحوالها فی الدنیا، فی بیان ظهور آیاته فی انقلاب الرجل امرأة و الامرأة رجلا، فی بیان آیاته فیما أعطاه جبرئیل من فاکهة الجنة، فیما ظهر من آیاته (ع) من الإخبار بالغایبات. 6. فی بیان آیات السبط الشهید ابی عبدالله الحسین بن علی (ع)، فی ظهور آیاته (ع) من خصال النبی (ص) و ظهور آیاته بعد موت رسول الله، فی بیان ظهور آیاته فی إبراء الأبرص، فی بیان ظهور آیاته فی إسواد اشعر بعد ما ابیض، فی بیان ظهور آیاته مع الماء، فی بیان ظهور آیاته فی اظهار موضع قبره، فی ظهور آیاته بعد الموت، فی بیان آیاته (ع) مع فطرس الملک، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی إجابة الدعاء، فی بیان ظهور آیاته من الإخبار بالغایبات، فی بیان ظهور آیاته فی معان شتی. 7. فی ذکر آیات زین العابدین علی بن الحسین (ع)، فی بیان ظهور آیاته (ع)، فی إنطاق الله تعالی الحجر الأسود حجة له، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی أنطاق الله تعالی الحجر الأسود حجة له، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی أحیاء الموتی، فی بیان ظهور آیاته فی استلانة الغل من الحدید فی یده و فی ظهور آیاته (ع) فی کون النبی معه، بیان ظهور آیاته فیما صلی علیه أهل الارض و السماء، فی ظهور آیاته فی طاعة الوحش له و التماسهم منه الحاجة، فی بیان ظهور آیاته (ع) من الإخبار بالمغیبات، فی ظهور آیاته (ع) فی معان شتی. 8. فی ذکر آیات أبی جعفر محمد بن علی (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی إحیاء الموتی، فی بیان آیاته فی ابراء الأعمى، فی ظهور آیاته فی خروج الثمر من الشجرة اليابسة، فی ظهور آیاته فی ابراء الأعمى، فی ظهور آیاته فی خروج الثمر من الشجرة اليابسة، فی ظهور آیاته فی العنب و اللباس، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی ما رأى من ملکوت السماء، فی بیان ظهور آیاته من الإخبار بالمغیبات، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی معان شتی. الباب 9 - فی ذکر دلالات الامام الصادق جعفر بن محمد (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی إحیاء الموتی، فی بیان ظهور آیاته فیما أخبربه من حدیث النفس، فی بیان ظهور آیاته من الإخبار بالغائبات، فی بیان آیاته و معجزاته فی معان شتی. 10. فی ذکر معجزات موسی بن جعفر (ع)، فی ظهور آیاته (ع) فی إحیاء الموتی، فی بیان ظهور آیاته (ع) و معجزاته من کلامه فی المهد، فی بیان ظهور آیاته فی الاخبار من آجال الناس، فی إخباره عن حدیث النفس، فی ظهور آیاته من إخباره بالمغیبات، فی بیان ظهور آیاته فی معان شتی. 11. فی آیات ابی الحسن علی بن موسی الرضا (ع)، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی الاستسقاء، فی بیان آیاته فیما ظهرت فی الاسود، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی قلب الحجر ذهبا، بیان حدیث النفس فی ظهور آیاته (ع)، فی بیان ظهور آیات تجری مجری تلک، فی ظهور آیاته (ع) فی الإخبار بآجال الناس، فی آیاته فیما أخبر به مما رآه فی المنام، فی بیان آیاته فی الإخبار بالمغیبات، فی بیان ظهور آیاته فی معان شتی. 12. فی بیان آیات ابی جعفر محمد بن علی التقی (ع)، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی أحیاء الموتی، فی بیان ظهور آیاته (ع) فیما کلم فی المهد، فی بیان آیاته (ع) فی کمال عقله فی سن الأطفال، فی بیان ظهور آیاته فی کلام العصى فی یده (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی قطع المسافة، فی بیان ظهور آیاته فی کلام العصى فی یده (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی قطع المسافة، فی بیان ظهور آیاته مع الشجر، فی بیان ظهور آیاته (ع) من العلم بحدیث النفس، فی بیان ظهور آیاته من العلم بالآجال، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی الإخبار بالغائبات، فی ظهور آیاته فی معان شتی. 13. فی ذکر آیات ابی الحسن علی النقی (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی إحیاء الموتی، فی بیان ظهور آیاته من الماء و الشجر، فی بیان معجزاته فی الحجر و الرمل، فی بیان ظهور آیاته فی الإعلام من آجال الناس، فی ظهور آیاته (ع) من الإخبار الغائبات، فی ظهور آیاته (ع) فی معان شتی. 14. فی ذکر آیات ابی محمد الحسن بن علی العسکری (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی الحصا، فی بیان ظهور آیاته من الإخبار بحدیث النفس، فی بیان آیاته (ع) فی الإخبار بالغائبات، فی بیان ظهور آیاته (ع) فی معان شتی. 15. فی ذکر آیات صاحب الزمان الخلف الصالح المنتظر المهدی محمد بن الحسن (ع)، فی بیان ظهور آیاته فی حال ولادته و بعدها، فی بیان ظهور آیاته فی حال طفولیته (ع)، فی بیان ظهور آیاته من الإخبار بآجال الناس، فی بیان ظهور آیاته بالغائبات، فی ظهور آیاته (ع) فی معان شتی. آغاز: بسم ... الحمدلله العلی مجده، الغالب جنده، الفایض فضله، الدائم طوله، الذی له الخلق و بیده الخذلان و النصر، و إلیه المرجع و المصیر و هو العلیم القدیر ... و أشهد أن لا إله الا الله ... و أشهد أن محمدا عبده رسوله ... ثم انه لما دنا أجله و انقضی نحبه و آثر جوار ربه نظر لامته نظر الوالده لولد، و رکز فیهم رایة الحق، و نصب لهم لواء الصدق، و خلف فیهم الثقلین: کتاب الله و عترته اهل بیته اهل بیته دلیلین فی الظلمة قایدین الی الرحمة، و ذکر أن الکتاب یصدق بعضه بعضا ... و الدلیل علی أحکامه من جعله النبی صل الله علیه و آله و سلم له قریبا و نصبه علیه أمینا بقوله: انی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی اهل بیتی ... و قد دل الکتاب علی أنهم المعصومون من الزلل المأمونون من الخطل بقوله تعالی: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس ... قال الله تعالی: یا أیها الذین آمنوا اتقوالله و کونوا مع الصادقین. ثم نفی الاختیار عن غیره و إضافه الی أمره بقوله: و ربک یخلق ما یشاء و یختار، ما کان لهم الخیرة. فتناسی اکثر الأمة وصیته ... ثم انی ذکرت ذات یوم من خصایصهم نتفا و من فضایلهم بحضرة من هو شعبة من تلک الدوحة الغراء و زهرة من تلک الروضة الغناء. فاستحسن روادها و استطرب «ف.خ» شاردها، و استحلی مذاقها، و استوسع نطاقها، فأشار بتصنیف أمثالها و توریف ظلالها و جمع ما ندر من فوائدها و شذ من فرائدها. فاستخرت الله تعالی فی ذلک و طفقت أجمع علی ترتیب غریب و ترکیب عجیب و أنظم علی أن أذکر اولا طرفا من المعجزات لسید الأنبیاء ... صل الله علیه و آله و سلم، ثم اثنی بما فی کتاب الله تعالی من آیات الانبیاء ... ثم انی أذکر بإزاء کل آیة توازیها، و بدل کل فضیلة فضیلة تضاهیها من آیات أئمتنا – ع – ثم أستأنف الکلام و أرتب النظام و أبتدی بذکر أمیرالمؤمنین علی علیه السلام، ثم أستأنف الکلام و أذکر قلیلا من آیاته و طرفا من دلالاته. ثم أذکر لسیدة النساء السیدة الحوراء فاطمة الزهراء – علیها أفضل الصلاة و السلام – ما یدل علی شرف فضایلها و یهدی الی وضوح دلایلها. ثم أذکر لکل واحد من الأئمه علی الترتیب و النسق الی الحجة المنتظر علیه السلام بعض آیاته لیدل علی شرف غایته، إذلو ذهبت بأجمع ما ظهر من الآیات و ما بهر علی ایدیهم من الدلالات لضاق الزمان و تعذر الامکان و فنی القلم و نفد البیاض. و ان اصحابنا – رضی اله عنهم – قد صنفوا فی هذا المعنی کتبا و صحفا ضخمة، و أنا ألتقط منها ما هو أروع فی السمع و أوقع فی القلب و أملا للصدر. و قد رسمته «سمیته.خ» بـ «الثاقب فی المناقب» ... انجام: عن یوسف بن أحمد الجعفری، قال: حججت سنة ست و ثلثین و ثلثمائة، ثم جاورت بمکة ثلثة سنین، ثم خرجت عنها منصرفا الى الشام. فبيما أنا في بعض الطريق و قد فاتتنى صلوة للفجر فنزلت من محملى و تهيأت للصلوة، فرأيت اربع نفر في محمل فوقفت أعجب، منهما، فقال لى أحدهم: مم تتعجب ؟ تركت صلاتك ! فقلت: و ما علمك بى ؟ فقال: تحب أن ترى صاحب زمانك ؟ فقلت: نعم ! فأومى الى احد الاربعة، فقلت له: و ان له دلايل و علامات، فقال: أيما أحب اليك ؟ أن ترى المحمل و ما عليه صاعدا إلى السماء ؟ فقلت: أيهما فهو دلالة. فرأيت المحمل و ما عليه صاعدا الى السماء و كان الرجل أومى الى رجل به سمرة كأن لونه الذهب بين عينيه سجادة. چاپ: قم، انتشارات انصاریان، 1419ق، تحقیق نبیل رضا علوان [الذریعة 4/5 و5؛ معجم المؤلفین: 4/11؛ مکتبة امیر المومنین 291/1؛ دنا 3/ 501(8 نسخه)]