التهليلية

● التهليلية = تفسير و شرح «لا إله إلا هو» / کلام و اعتقادات / ترکی at-tahlīlīya = tafsīr va š.-e «lā elāh-a ellā hū» وانی، محمد بن بسطام، - 1096 قمری vānī, mohammad ebn-e bastām (- 1685) رساله مختصری در بیان آیاتی که در آن کلمه شریفه «لا إله إلا هو» آمده است و مؤلف در آن با مقدمه‌ای به زبان ترکی آذری درباره فضایل و آداب قرائت این آیات در قالب دعا، آورده است. باید افزود نام مؤلف بر فراز برگ نخست رساله، به صورت «وانی افندی» ثبت شده است؛ علی رغم تفحص نسبتاً گسترده‌ای که از سوی راقم درباره «وانی افندی» در کتب تراجم و فهارس صورت گرفت، مستمسکی قوی برای آگاهی بیشتر به‌دست نیامد! البته با توجه به رساله‌های مشابه از «وانی محمد افندی» همچون تفسیر آیه «ألا تعبدوا إلا إیاه» و نیز تفسیر آیه «الا تعبدوا إلا إیاه» و نیز تفسیر آیه «إن الله ليس بظلام للعبید» و مانند آن دو، حدس و ظن متأخم به یقین این است که این رساله نیز بایستی از «وانی محمد افندی» بوده باشد، هر چند تردیدی نیست که باید در این نسبت تحقیق بیشتری صورت گیرد. باید دانست که در دارالکتب ظاهریه-دمشق اثری با عنوان «الوظیفة ...» با آغاز مشابه آغاز بخش عربی این رساله، گزارش گردیده است که به نظر می‌رسد با اثر مورد بحث که به عربی و ترکی است، ارتباطی داشته باشد. (حسین متقی)